Processiuns en las pleivs dalla Cadi

Processiuns en las pleivs dalla Cadi

Lavur scretta igl onn 1990 a caschun dalla sentupada dallas pleivs dalla Cadi a Mustér

Processiuns en ed ord las pleivs

Register:	Pleiv da Medel
	Pleiv da Tujetsch
	Pleiv da Danis/Tavanasa
	Pleiv da Mustér
	Caplania da Segnas
	Pleiv da Surrein
	Pleiv da Trun e Zignau
	Pleiv da Sumvitg
	Pleiv da Rabius
	Pleiv da Schlans
	Pleiv da Breil e Dardin
	Processiuns da pleiv tier pleiv pleiv
	Sursassiala
	Sutsassiala

Pleiv da Medel

Processiuns ord pleiv:
S.Marc:	Avon biars onns, aschia vegn ei detg, mava ina processiun da s.Marc da Medel a Mustér. Ei fuva il di dalla sedada dils buobs da Medel. Pli rabiau ch'ei mava tier - e pli bia graun ch'ei deva quei onn. Quella ei vegnida remplazzada cun ina processiun da Platta a Pardé.
Processiuns enteifer la Val Medel:
Visitaziun da Maria, ils 2 da fenadur a s.Maria/Lucmagn.	Da Platta a S.Maria circa treis uras. Leu s.messa. Il hospitalier fuva obligaus da dar gentar alla suprastonza, plevon e caluster. Ils participants obtenevan in brel vin. Suentermiezdi fagevan la giuventetgna per ordinari ina spassegiada sur il pass giu tier ils vischins dalla Val Blegn. Calau da far quella processiun en connex cun l'erecziun dallas ovras electricas e mir da fermada a S.Maria.
Medemamein ein quei mument las suandontas processiuns vegnidas messas giu:
Nossadunna da candeilas, ils 2 da fevrer	a Platta
Sontgas cruschs, ils 3 da matg,	l'entira val mava a Platta
Assumziun da Maria, ils 15 d'uost.	Suentermiezdi processiun a Pardé, leu vegneva recitau il s.rusari e turnau anavos. A Pardé implorav’ins s.Roc per la protecziun encunter malsognas - seigi dil carstgaun ni animal
Assumziun da Maria, ils 15 d'uost	a Soliva
Naschientscha da Maria, ils 8 da settember	a Fuorns
S.Antoni, ils 13 da zerladur	da Platta ad Acla
S.Marc, ils 24 d'avrel	da Platta a Pardé
Per s.Gion Battesta., ils 26.6.,	processiun da Platta a S.Gions, leu survetsch divin.
Emprem d’uost	a Soliva per implorar madiraziun dil graun.
S.Onna, 26.7.,	processiun a Biscuolm tier s.Brida.
Dalla cargada entochen la scargada	Processiun cun il sontgissim entuorn baselgia, naven dalla cargada tochen la descargada, mintga dumengia suenter messa a Platta.
	Motivs: Las biaras processiuns vegnevan tenidas sin la via cantunala. Il traffic ha sfurzau da desister dallas pli biaras processiuns. Pli baul serendevan ins ils dis da fiasta da parada, naven da mintga vitg, cun processiun leu, nua che la fiasta veva liug.
Processiuns che vegnan aunc oz praticadas:
Dumengia da Palmas,	Platta - Curaglia
Venderdis sogn,	Platta - Curaglia
Las rogaziuns,	Platta - Curaglia
Anceinza,	Platta
Sontgilcrest,	Platta en turnus
Dumengia dil rusari (emprema october),	Platta
Numnasontga,	en santeri a Platta
Dumengia dil Carmel,	Curaglia

Pleiv da Tujetsch

Processiuns svanidas:
	El protocol da visitaziun da 1643 vegn fatg davart las processiun la suandonta remarca: Il zercladur vegn fatg processiun sil S.Gotthard, la vigelgia da s.Gion Battesta a s.Bistgaun, Segnas e da s.Martin a Mustér en claustra.
S.Gottard	Dapi cu exact ils Tujetschins han fatg la processiun sil S.Gottard ei buca enconuschent. Carteivel el decuors dil 16avel tschentaner, segir el 17avel. Perdetga dat la sura notizia tenor rapport da visitaziun da 1643. Lu anflein nus el cudisch da batten sut datum dils 29 da zercladur 1697 la suandonta remarca: "R.D.Kallenberg capellanus me absente Ludovic Jagmet ad processionem montem Gotthardi." Era daco quella processiun vegneva fatga ei oz buca pli d'eruir. La processiun cuzzava mintgamai dus dis, ils 28 e 29 da zercladur. La davosa ga ha plevon Giusep Hetz menau igl onn 1827 ils Tujetschins sil S.Gottard. Ils motivs ein bein stai la fleivla participaziun ed ins stueva sfurzar da prender part alla processiun ni pagar castitg. Mintga fiug fuva obligaus da tarmetter ina persuna.
Tschamut	Persuenter ei vegniu fatg ina processiun a Tschamut per il di da s.Pieder e s.Paul. Quella ha cuzzau entochen igl onn 1911.
Mustér	il di da s.Gieri entochen 1907.
Segnas	la vigelgia da s.Gion Battesta entochen 1904.
Mustér	da s.Martin entochen 1907. Ina notizia e remarca da professer Placi Condrau, fatga 1863 en la GR, a caschun ch'ils da Tujetsch ein vegni per l'emprema ga sin via nova a Mustér da s.Martin secloma: ..... nua che tuts ch'ein stai ina ga ni l'autra official da vischnaunca han survegniu il gentar en claustra per engrazionta memoria pils survetschs, ch'ils da Tujetsch han giu prestau alla abazia en in combat cun ses renitents subdits dalla Val d'Ursera.
Segnas	Pli da vegl fagevan ils Tujetschins aunc ina processiun da s.Roc a Segnas per rugar Diu da salvar dalla muria - forsa dapi la muria da 1637/38.
Ulteriuras processiuns enteifer la val:
da s.Marc	a Zarcuns
gliendisdis da rogaziuns	a Sutcrestas, Selva
mardis da rogaziun	a Rueras
a Zarcuns	processiun cun la particla dalla s.crusch a Zarcuns e benedicziun dil funs
entuorn baselgia	las dumengias suenter messa entuorn baselgia (naven da cargar entochen s.Rusari)
confraternitads	processiuns dallas confraternitads suenter viaspras
fiasta dil Scapulier
s.Pieder e s.Paul	a Zarcuns
s.Antoni	a Surrein ils 13 da zercladur
s.Gion	a Zarcuns ils 23 da zercladur
a Zarcuns	mintga sonda avonmiezdi a Zarcuns naven dalla emprema dumengia suenter s.Placi entochen s.Michel
processiun tenor basegns (per bial'aura ni plievgia)
	Las pli biaras processiuns ein svanidas ord motiv dil carschen da traffic sin la via cantunala. Las autras ein daventadas l'unfrenda d'in auter patertgar pertuccont las processiuns.
Processiuns aunc oz praticadas en la Pleiv da Tujetsch:
Dumengia da palmas	a Sedrun naven dil Sontget dils Gedius en baselgia parochiala, a Rueras dil plaz scola en baselgia.
Anceinza,	processiun cun benedicziun dil funs, sil plaz scola a Sedrun, a Rueras medemamein sil plaz scola.
Cor da Jesus a Rueras,	processiun cun parada silla plazza da scola
Sontgilcrest a Sedrun,	fiasta da parada e processiun sil plaz scola
S.Vigeli, fiasta dil s.patrun,	processiun cun parada sil plaz sper Tgès'alva a Sedrun
Cor da Maria,	fiasta da parada a Rueras, processiun sil plaz scola
Rusari, emprema dumengia d'october,	Fiasta da parada a Sedrun, processiun giuls Plauns da Sedrun

Pleiv da Danis/Tavanasa

Processiuns da pli baul:
Fiasta da Sontgilcrest, tochen circa 1955	Processiun cul sontgissim, baldachin, societad da musica e parada. In onn a Danis, in onn a Tavanasa, tras il vitg. Vegneva eregiu treis altars nua ch'ei vegneva dau la benedicziun. Ils altars vegnevan eregi ed ornai dils pli datier vischins.
S.Marc,	processiun a Schlans, leu s.messa (medemamein las pleivs da Breil e Dardin)
S.Onna,	processiun a Trun, caplutta s.Onna e lu s.messa en la parochiala (sin via cantunala).
Rogaziuns,	in avonmiezdi processiun a Dardin, l'auter di a Breil.
Fiasta dalla ss. Trinitad,	(dedicaziun da nossa baselgia) Processiuns a Danis: las pleivs da Dardin, Breil, Trun e Schlans.
Processiuns enteiter la pleiv:
Otgavel da Sontgilcrest,	processiun per benedicziun dil funs.
Entuorn Anceinza,	processiun tras il funs (Plaun Danis)
	Motivs ch'igl ei vegniu desistiu dallas processiuns ein: il traffic sin via e buca il davos la schliata peda. Las processiuns ein dismesas circa els onns 1960 - 65.
Oz vegn aunc fatg ina processiun a Capeder, leu s.messa en caplutta.

Pleiv da Mustér

Processiuns ord pleiv:
Processiun da s.Vigeli, 24.6. a Sedrun.	La davosa gada igl onn 1908. Dapi lu ei quella vegnida remplazzada cun ina processiun a S.Gada. 1961 ei la davosa processiun da s.Vigeli stada. Ella vegneva fatga mintga ga l'emprema dumengia suenter s.Gion naven dalla baselgia da s.Gions entochen S.Gada. La medema processiun vegneva fatga il secund di dallas rogaziun. Ella ei vegnida fatga la davosa gada igl onn 1973 e reprida 1979 sco suletta processiun dallas rogaziuns.
Processiuns che vegnevan fatgas enteifer ils cunfins dalla pleiv da Gions e caplanias da Mustér:
Processiun da s.Marc, ils 25 d'avrel	Naven da S.Gions sin claustra e leu s.messa. Schau curdar igl onn 1967.
Processiuns da rogaziuns la jamna d'Anceinza:	Gliendisdis: Naven da S.Gions a S.Gada, leu s.messa e processiun anavos. Mardis: Naven da S.Gions a S.Placi, leu s.messa e processiun anavos. Mesjamna: Naven da S.Gions sin claustra, leu messa e processiun anavos. Quei ei stau aschia tochen igl onn 1971. Oz mo pli ina processiun, il mardis a S.Gada, cun s.messa e processiun anavos a S.Gions.
Processiun: "Anflada dalla s.Crusch" (ils 3 da matg):	Processiun entuorn baselgia. Curdau 1961.
Processiun ad Acletta per la fiasta dalla visitaziun da Maria tier Elisabet ils 2 da fenadur.	Ad Acletta s.messa. Curdada ca. 1960.
Processiun da s.Placi ils 12 da fenadur:	Naven da S.Gions encunter la baselgia da s.Placi; o "DavosMuster", leu nua che la via vegn giu da claustra el stradun, s'uneva la processiun dils claustrals cun quella dils da Mustér; lu o S.Placi s.messa e processiun anavos. Curdada ?
Fiasta dil s.Scapulier (3.dumengia da fenadur):	S.messa a S.Gions, lu processiun sin claustra. Curdada 1967.
S.Onna, mumma da Maria (26 da fenadur):	Processiun e s.messa ad Acletta. Curdada ?
S.Roc, ils 16 d'uost:	Allas 08.00 uras parteva la processiun naven da S.Gions encunter Segnas. Quella processiun vegneva fatga en regurdientscha dalla muria d'anno 1637. Curdada 1956.
Fiasta dil s.Rusari. (emprema dumengia d'october):	Suenter la s.messa festiva: processiun naven dalla baselgia parochiala - Sut Gliendas - Catins - Dulezi ed anavos en baselgia. Curdada ?
Numnasontga e Di dallas olmas:	Pli baul: L'usitada processiun on santeri, entuorn baselgia. Ussa buca pli pusseivel, muort il plaz sin santeri e la gronda fuola da pievel; las ovaziuns prevedidas vegnan fatgas en baselgia, silsuenter viseta privata dallas fossas on santeri.
Processiuns aunc oz practiadas:
Processiun per la fiasta dalla presentaziun da Jesus el tempel (Nossadunna da candeilas) ils 2 da fevrer:	Benedicziun dallas candeilas avon scola, lu processiun cun candeilas ardentas sin claustra, en baselgia da Nossadunna. Negina processiun anavos. Vegn fatga dapi igl onn 1984, cun la renovaziun e benedicziun dalla baselgia da Nossadunna sin claustra.
Processiun da venderdis sogn:	Regurdientscha: Prender Jesus giud la crusch, purtar el alla fossa e satrar. La processiun va naven dalla baselgia parochiala da Cons giu, via Lucmagn, da Catins si a Sut Gliendas ed en baselgia. Sper baselgia: canera cun las sgaras e traplas ("rueida dils gedius"). En processiun vegn purtau "la bara da Jesus" (statua), la "Mumma dallas dolurs", igl "Ecce homo" e differents utensils dalla crucifigaziun.
Rogaziuns:	il mardis processiun a S.Gada, leu s.messa e processiun anavos a S.Gions.
Processiun da Sontgilcrest:	Suenter la s.messa sin claustra vegn teniu processiun entuorn claustra. Tochen la refuorma dalla liturgia: dus Sontgilcret en vischnaunca: sin claustra la gievgia e la dumengia sissu Sontgilcrest en pleiv; mintgamai cun processiun e quater altars.
Processiun a Cavardiras:	per la fiasta da s.Antoni (ils 13 da zercladur), ussa la dumengia il pli damaneivel dils 13 da zercladur. Processiun da S.Gions a Carcarola - Punt da Brulf a Cavardiras. Leu s.messa festiva. Anavos negina processiun.
Processiun da s.Gion Battesta ils 24 da zercladur, resp. ussa la dumengia il pli datier dils 24 da zercladur:	Suenter la messa festiva: Naven dalla baselgia parochiala si Dulezi - Via Dulezi - Via pervenda - avon scola nova. Leu benedicziun cun particla; silsuenter las usitadas salvias tras l'Uniun da giuventetgna (parada) e la musica instrumentala.
Processiun da s.Placi:	Suenter la messa festiva pontificala, processiun entuorn claustra sco da Sontgilcrest. La processiun finescha denton avon la porta claustrala cun la benedicziun dil celebrant principal. Lu las usitadas salvias. La processiun veglia da s.Placi mava dalla Via da paders - Cons - Vitg - ed anavos en claustra.
Assumpziun da Maria, ils 15 d'uost:	Suenter la s.messa a S.Gions: processiun da Cons giu e da Catins si.
Mater misericordiae (dumengia dil perdun), la dumengia suenter Nossadunna uost:	Processiun sco da s.Placi; era la processiun veglia sco da s.Placi.

Caplania da Segnas

Cunquei che la caplania da Segnas ei ualti veglia (dapi 1773) ha ella era sviluppau ni surpriu gia baul processiuns ed usits. Bein unica per l'entira Surselva ei la processiun da s.Roc.
Processiun da s.Roc	1637/38 ei la muria stada a Segnas. 15 umens e 15 femnas ein daventai unfrendas da quella. Per cussegl dad avat Augustin Stöcklin da Mustér, decida il spiritual da Segnas, da gliez temps in pader caputschin dalla pleiv da Mustér, da menar atras ina processiun per il di da s.Roc ils 16 dad uost. Il pli interessant ei ch'ils affons fan la processiun, accumpignai dad entginas mattauns. Duront la processiun vegneva la canzun da s.Roc sco era autras canzuns sur dalla muria cantadas. Tier la processiun s'udeva era in cafanun, ina crusch, scalins, bandieras e naturalmein sco ei s'auda tier ina cumpignia da mats (affons) las buis. La processiun visitava la caplutta da Nossadunna ad Acletta ed era quella da sogn Giachen a Cuoz. Pli baul prendevan era ils affons da Mustér l'occasiun da far part alla processiun. Aunc oz vegn la processiun fatga e quei mintgamai il di da perdanonza da s.Roc che vegn stuschaus sin ina dumengia. Sper las mattauns prendan era las femnas maridadas la via sut ils peis e serendan ensemen culs affons cantond canzuns da Nossadunna da Segnas ad Acletta e lu a Cuoz per puspei turnar anavos a Segnas. Tier l'arrivada dalla processiun el vitg vegnan ils zenns tuccai. La processiun entscheiva sin Crestas, in crest sur Segnas e finescha cun ina devoziun ella baselgia da sogn Roc e sogn Bistgaun a Segnas. Bein vegn la processiun buca pli fatga per implorar protecziun encunter la muria, mobein segir era per la protecziun encunter autras malsognas "modernas".
Processiun da dumengia da palmas	Quella processiun vegn aunc fatga oz, ha sias ragischs ualti carteivel all'entschatta da nies tschentaner. Las palmas benedidas vegnan purtadas entuorn baselgia. Duront quei viadi tuccan ils zenns. A quella processiun fan tuts part. Inagada ei la processiun vegnida fatga naven dalla scola.
Processiun da Nossadunna da Candeilas	Cu ins ha entschiet cun quella processiun ei buca pli dil tut clar. Ins mava medemamein entuorn baselgia sco tier la processiun da dumengia da palmas. Calau cun quella processiun han ins igl onn 1965.
Processiuns da bara	Avon che la caplutta da morts a Mustér existeva, restava il miert anavos en casa tochen il di dalla sepultura. Lura vegneva el purtaus ni menaus en crotscha (pli tard) a Mustér, accumpignaus dalla raspada da bara che formava ina processiun. Da Segnas menava quella sur Peisel a Cuoz ed allura a Mustér (cf. Via da bara). Ils zenns dallas capluttas annunziavan l'arrivada dil til mintgamai egl uclaun.
Processiun da s.Giachen	Naven dil 17avel tschentaner entochen 1965 han ils d'Acletta fatg ina processiun per il di da s.Onna (26 da fenadur) in di suenter s.Giachen (patrun caplutta), a Cuoz. La processiun era fetg semeglionta a quella da sogn Roc. Ella secumponeva orda mattauns ed affons d'Acletta. Ils affons purtavan bandieras.
Processiuns singularas	Per implorar plievgia ni bialaura fagevan ils da Segnas tenor basegns processiuns ad Acletta tier Nossadunna.
	Per il di da s.Roc fagevan ils da Tujetsch e quels da Mustér ina processiun a Segnas.
	Per la missiun 1989 a Mustér han ils da Segnas fatg ina processiun da tizuns naven da s.Catrina ad Acletta entochen en baselgia claustrala.

Pleiv da Surrein

La pleiv da Surrein da sur P.Sigisbert Deplazes

Processiuns ord pleiv
S.Marc	Processiun cun tuttas pleivs da Sutsassiala a Schlans. Emprema benedicziun dil funs. Ils plevons dallas differentas pleivs vevan da perdegar tenor tur.
Rogaziuns	Igl emprem di dallas rogaziuns a Sumvitg e da leu cun l'entira pleiv a Cumpadials. Leu vegneva celebrau ina messa bassa. Silsuenter cuntinuava la processiun viers Surrein. Leu fuva survetsch divin cantau.
	Entras in decret dalla Curia episcopala da 1901 eis ei stabiliu, che Surrein fa las processiuns liturgicas sin il territori dalla pleiv.
S.Mudest	S.Mudest a Sumvitg da crusch si. Quella processiun vegneva tenida per dar honur a s.Mudest ed era per sentupar cun la pleiv-mumma.
La dumengia dil s.Scapulier	ni la dumengia suenter, mava Surrein cun processiun a Rabius. Carteivlamein dapi ch'ins ha baghegiau baselgia nova a Rabius e midau patrocina naven dalla Naschientscha da Maria tier il s.Scapulier 1929. Egl urbari da 1957 vegn ella buca pli numnada.
Da s.Onna	mava la processiun a Trun ensemen cun Rabius e Sumvitg.
Fiasta dalla Visitaziun da Nossadunna, ils 2 da fenadur.	Processiun entuorn las squadras. Il motiv fuva igl imitar il viadi da Nossadunnna ed era rugar per aura favoreivla. Surrein va a Rabius e cun lezs a Sumvitg. Il plevon da Surrein celebrava leu la s.messa. Da leu mava l'entira vischnaunca a Cumpadials ed a Surrein. Leu cantava il plevon da Sumvitg la s.messa. Duront la s.messa a Sumvitg vegneva igl uffeci dils morts recitaus. Pils da Surrein fuva finiu, ils auters mavan vinavon el rudi mintgamai tochen a casa. L'emprema gada plaida igl urbari da 1848 da quella processiun.
Processiun al Bogn da Tenigia:	Carteivlamein per venerar Nossadunna dalla neiv.
Processiuns en pleiv
S.Marc ils 24.4.	a Reits, calau 1978.
Vigelgia dall'Assumpziun da Maria	curdava la processiun da Reits per engraziament che Dieus haveva schurmegiau Surrein dalla innundaziun digl onn 1834, ils 27 d'uost. La processiun mava en tier la Punt da Cumpadials e suenter il Rein giu. Avon 1957 han ins mess ella sils treis da matg, demai che la fiasta dalla ss.crusch era lu gia messa cun sia processiun sin l'emprema ed ils onns da cumin sin la secunda dumengia.
La fiasta da Sontgilcrest	vegn la processiun fatga solemnamein tenor ritual. Entuorn 1840 vegneva la processiun era fatga igl otgavel cun la medema solemnitad. Ussa van ins mo entuorn baselgia.
	La processiun entuorn baselgia vegn mintgamai fatga l'emprema dumengia dil meins suenter viaspras en honur dalla confraternitad dil s.Rusari e la tiarza dumengia suenter messa cul sontgissim tenor statutas dalla contraternitad dil ss. sacrament.
	Calonda matg croda la processiun numnada dall'aua, che mava tochen sin Plaun fravi e lu dal Palun Surrein giu cun quater staziuns e benedicziun dil funs.
	Ina semeglionta processiun curdava sin Anceinza, mava tochen a Reits cun quater staziun ed ei vegnida eregida "per liberaziun dals saleps ed autra nuscheivla vermaneglia". L'aua dils saleps vegneva benedida avon la processiun.
Rogaziuns:	Gliendisdis, mardis e mesjamna a Reits. Per ordinari ils emprems dus dis cun messa ella parochiala, la mesjamna cun messa en caplutta a Reits. Dapi 1969 vegn Surrein pastoraus da Rabius anora e perquei eis ei lu mo ina ni duas rocessiuns dalla parochiala a Reits tochen 1990.
Anceinza:	Si Catur sur Reits ed o Bubretsch ed anavos. Calau 1972. Tochen 1975 han ins aunc fatg las quater staziuns da benedir il funs mo en baselgia.
Cargada dallas alps:	Mintg'autra dumengia avon messa processiun a Reits, mintg'autra entuorn baselgia, la tiarza denton adina entuorn baselgia cun speciala obligaziun pils confrars dalla confraternitad dil ss.sacrament digl altar. Sco las pli biaras pleivs ha era Surrein calau cun quellas processiuns, entuorn 1960, per implorar benedicziun sin las alps.
	Agl ur dalla Val Sumvitg per implorar protecziun encunter innundaziuns ord da quella val. Dapi cu sa negin, cu era buca fixau, tenor dir dil president dalla pleiv ei quella vegnida fatga tochen circa 1980. Pertgei cu ei hagien calau, hagi l'aua gronda da 1987 sbuau naven igl ur.
	NB: Perdanonza ei ozildi mo il "Cor da Maria", la davosa dumengia d'uost.
Processiuns che vegnan fatgas aunc oz
Gliendisdis da rogaziun:	Dapi 1990 (extra per sentupar denter quellas duas pleivs che vegnan pastoradas dil medem plevon) van ils da Surrein en processiun per implorar benedicziun dil funs a processiun a Rabius. Leu ei s.messa e lu processiun anavos a Surrein. (Fetg buna participaziun)
Mesjamna da rogaziun:	Dapi cu buca enconuschent. Motiv sco dapertut, processiun a Reits.
Dumengia dil s.Rusari. emprema dumengia d'october.	Processiun a Planatsch Motiv: per plascher etc. confraternitad. 1988 buca vegnida fatga.

Pleiv da Trun e Zignau

Ord pleiv:
Tier la baselgia da s.Gieri a Schlans	serendevan las processiuns da Trun e Zignau il di da Marc, s'entupond leu cun talas dallas treis pleivs da Breil ed entochen entuorn 1890 aunc cun la processiun ord las treis pleiv da Sumvitg.
La dumnegia dalla ss.Trinitad	serendevan las processiuns da Trun e Zignau tier la baselgia dalla pleiv da Danis e s'entupavan leu cun quellas dallas autras pleivs da Breil e mintga auter onn aunc cun quella da Schlans.
Secund di dallas rogaziuns.	Processiun a Sumvitg. Il plevon da Trun perdegava e cantava messa. Suenter mavan las processiuns da Trun e Sumvitg a S.Benedetg. Leu puspei messa cantada. Curdava quei di sin la fiasta dalla s.Crusch, mava la processiun da Trun a Surrein. Entuorn 1830 mava la processiun igl emprem a S.Benedetg, leu messa bassa. Turnava lu a Sumvitg e cala cun survetsch divin e priedi.
Processiuns enteifer ils cunfins dalla pleiv :
	Processiun tier la caplutta da s.Brida suenter esser cargau las alps. Pli baul daventava quei pil pli il firau dallas auras, s.Pieder e s.Paul.
	Processiun per implorar la protecziun encunter la lavina sitier la crusch-lenn giudem la pastira dalla Ferrerra sur il vitg da Trun.
Il di da s.Onna, 26-7	arrivavan las processiuns ord las pleivs da Sumvitg, Schlans e Breil visitond igl emprem la caplutta da s.Onna. Silsuenter assistevan tuts ad in survetsch divin communabel ella pli vasta baselgia parochiala. Dapi 1734 entochen 1900 pelegrinava era ina processiun ord la pleiv da Sursaissa quei di tier la caplutta da s.Onna. (1682 schizun ina processiun dallas pleivs d'Andiast e Pigniu)
Perdanonza (davosa dumengia da settember)
Dumengia dil s.Rusari
Zignau: dumengia dil Scapulier
Sontgilcrest
Num da Maria	si Nossadunna dalla glisch

Pleiv da Sumvitg

	Il tierz di dallas rogaziuns mava la pleiv da Sumvitg cun quella da Trun a Zignau. Leu era messa e priedi dils plevons da Sumvitg, Surrein e Schlans tenor tur. Igl onn 1837 ha la vischnaunca da Sumvitg concludiu dad ir quei di culla processiun mo tochen Trun.
S.Crusch, 3-5,	a Surrein ensemen cun Rabius.
Cor da Maria	a Surrein
	Quellas duas sura processiuns ein vegnidas dismessas, empau muort las schliatas vias. Restaus ei igl usit ch'in representant dalla famiglia Schmid de Bubretsch ed in dalla famiglia da Sep Benedetg Candinas gidan quei di (tier la processiun da s.Mudest a Surrein) a purtar las reliquias da s.Mudest, transportadas a Sumvitg ils 15 da zercladur 1770.
S.Marc, 25-4,	processiun cun Surrein e Rabius, lu Trun e Zignau a Schlans entochen 1956.
Processiun dallas squadras, visitaziun da Nossadunna, era firau dallas auras, ils 2 da fenadur:	Processiun entuorn las squadras.Il motiv fuva igl imitar il viadi da Nossadunnna ed era rugar per aura favoreivla. Surrein va a Rabius e cun lezs a Sumvitg. il plevon da Surrein celebrava leu la s.messa. Da leu mava l'entira vischnaunca a Cumpadials ed a Surrein. Leu cantava il plevon da Sumvitg la s.messa. Duront la s.messa a Sumvitg vegneva igl uffeci dils morts recitaus. Pils da Surrein fuva finiu, ils auters mavan vinavon el rudi mintgamai tochen a casa.
Fiasta dil Scapulier, secunda dumengia da fenadur:	Processiun a Rabius. Era Surrein mava quei di a Rabius.
S.Onna, 26-7,	Sumvitg, ensemen cun Surrein e Rabius a Trun tier s.Onna. Silsuenter messa en baselgia parochiala ensemen cun Schlans e las pleivs da Breil. Suenter puspei processiun anavos a casa. Calau cun quella processiun 1956 muort la liunga via ed il traffic.
Processiuns enteifer la pleiv ch'ein svanidas:
Nossadunna da candeilas, 2-2:	Suenter messa processiun entuorn santeri (sut il mir vi) cun candeilas ardentas. Calau si entuorn 1958.
Dumengia da Palmas:	Pli baul serimnava tut la glieud en baselgia. Leu vegnevan las palmas repartidas. Immediat suandava la benedicziun da quellas e la processiun semetteva sin viadi entuorn santeri. Arrivai avon porta baselgia fuva quella serrada. In triep cantadurs eran endadens ed ils auters eran ordadora ed acclamavan lu inaga ordado e lu dadens las supplicas per latin er far arver la porta. Il spiritual spluntava lu cun l'asta dalla crusch treis gadas encunter la porta ed ei vegneva lu aviert ella. Quei significava probabel l'entrada da Jesus ad Jerusalem. Midau ritus entuorn ils anno 61/62.
Venderdis sogn:	Suentermiezdi vegneva tatg processiun cun ina statua da Niessegner en bara encunter Rabius, Sontget. Lu puspei anavos en baselgia e leu recitau la mundinas.
Sonda sontga:	processiun entuorn baselgia cun candeilas ardentas. Calau ca. ils anno 1958.
S.Marc, 25-4,	processiun a Clavadi e leu s.messa. Quella ha remplazzau la processiun da s.Marc a Schlans. Calau ils anno 1968.
Rogaziuns	Gliendisdis: processiun a Cumpadials, leu s.messa ed anavos. Mardis: processiun a Clavadi, s.messa Mesjamna: processiun a s.Benedetg e s.messa
Anceinza:	Pli baul processsiun per benedir il funs entochen Sontget encunter Rabius. Lu anavos e cuntinuaziun entochen Cumpadials e lu anavos. Quei ei lu vegniu scursaniu entuorn ils anno 1959 ed ins mava lu mo pli enta Cumpadials ed anavos. Dapresent vegn ei buca fatg pli quella processiun d'Anceinza. Il treis dis da rogaziuns vegn ei fatg ina s.messa a vitg, excepiu la sera ch'ei croda a Cumpadials vegn la processiun da benedir il funs fatga lu.
Bogn Tenigia, 5-8,	caplutta dil bogn
Sontgilcrest	Pli baul vegneva ei tatg si quater altars en differents loghens el vitg. La processiun vegneva fatga cun il ss., cant, musica e parada. Sper mintga altar vegneva ei legiu in evangeli e lu dau la benedicziun. Quei modus ei vegnius midaus 1967 cura ch'ins ha baghegiau la casa da scola nova. Sut lezza casa vegn ussa fatg si in altar e la processiun cun parada va entochen leu. Suenter la usitada devoziun cul ss. retuorn en baselgia. Tenor privilegi dils umens ch'ein en la Confraternitad dil ss. sacrament, la quala ha giu priu sia entschatta gia avon 250 onns ed exista aunc oz, portan quei di quater confrars il baldachin e quater latiarnas. Ils auters commembers portan quei di ina enzenna, enstagl dil habit ch'existeva pli baul. Era tenor previlegi dils confrars da quella confraternitad vegneva ei pli baul, avon 1956, duront la stad mintga tiarza dumengia dil meins uenter messa fatg procesiun cul ss. entuorn santeri. Suenter 1956 han ins schau curdar la processiun e fatg ina devoziun dil s. en baselgia. Dapi 1962 vegn quella devoziun era buca fatga pli.
S.Luregn, 10-8	processiun tiel s. patrun da Laus, perdanonza. Calau entuorn 1948.
Numnasontga e di dallas olmas:	processiun treis gadas entuorn baselgia. Suenter mintga tur stevan ins eri tier ina devoziun per las olmas. Calau si 1965.
Oz:
Dumengia da palmas:	Repartiziun dallas palmas sin plaz Cadruvi. Il spiritual arriva e suenter ina lecziun vegnan las palmas benedidas. Processiun tochen entadem il vitg ed anavos en baselgia.
Anceinza:	processiun cun benedir il funs.
Sontgilcrest:	processiun alla plazza da scola, altar, musica, parada.
S.Mudest:	Il secund patrun da nossa baselgia ei fiasta gronda e perdanonza. Pli baul vegnevan ils da Rabius e Surrein e Cumpadials cheu avon messa en processiun per far fiasta cun nus. Ussa vegnan mo pli ils da Cumpadials e Laus cun lur statuas da s.Giusep e s.Luregn. La societad da musica cun parada van encunter ed accumpognan els en baselgia. Suenter messa vegn ei lu fatg processiun, musica e parada ordavon suandai da 12 reliquias e lu la biala statua da s.Mudest, s.Antoni, Nossadunna, s.Giusep e s.Luregn. Il balduchin portan quei di dus geraus e dus commembers dalla suprastonza da pleiv. La processiun va entochen en sin il plaz scola nua ch'ei vegn sunau e cantau e suenter l'usitada benedicziun puspei anavos en baselgia.
S.Rusari	emprema dumengia d'october, veneraziun da Nossadunna dil s.Rusari. Processiun senza parada al plaz da scola.
Numnasontga e di dallas olmas:	processiun on santeri e leu devoziun.

Pleiv da Rabius

Rabius ei vegniu pleiv pér 1901 e stueva sco caplania buca far las processiuns.
Da s.Marc 25-4,	vegn detg dils vegls da Surrein che lur vegls schevien ch'ei mavien ensemen culs da Rabius en processiun a Schlans. Negin sa cu ins ha entschiet e cu calau. En ina agenda da sur Gion Fidel Caduff da Cumbel, caplon a Rabius, stat ei scret: Dallas rogaziuns drova il caplan buca far processiuns sch'el vul buc, ed aschia era buca da s.Marc. ca 1870!
Da s.Cruschs, 3-5,	processiun a Surrein - ei perscreta en suranumnada agenda 1870. Motiv: per sentupar e festivar cun la pleivvischina da Surrein. Cu ins ha calau, hai buc anflau. Las pli veglias publicaziuns che hai anflau dateschan da 1969 e cuntegnan nuot semegliont.
S.Mudest 15-6,	a Sumvitg. Il document da fundaziun caplania 1804 di sur da s.Mudest ed autras fiastas, „da far ella caplania la messa bassa, aschi baul ch'ils habitonts da Rabius pon arrivar tiel solem survetsch divin ella baselgia parochiala e vegnan leutier sin negina moda impedi“. Pia nuot da processiun. En suranumnada agenda 1870 stat ei: Da s.Mudset messa marveglia e suenter processiun a Sumvitg. Matei per sentupar, selegrar e festivar cun la pleiv-mumma.
Processiun da squadras:	mira sut Surrein
Cor da Maria a Surrein,	davosa dumengia d'uost. Dapi cu buca enconuschent. L'agenda da sur Caduff cuntegn buc ella. Motiv: matei sentupar cun la pleiv vischina per selegrar e festivar cun lezza.
S.Onna,26-8,	ils da Sumvitg e Surrein s'euneschan culs da Rabius en baselgia da Rabius e lu van tuts da cuminonza en processiun a Trun tier s.Onna. Cu ina ha calau ei buca d'anflar. Els urbaris da Rabius 1952 e Surrein 1957 tigurescha ella.
Visitaziun da Nossadunna,	cun Surrein a Sumvitg da leu a Cumpadials e vi Surrein anavos a Rabius.
Processiuns en la pleiv
	Descrivend en la cronica dalla caplania e pleiv Rabius il process da daventar pleiv independenta scriva sur Leonard Soler: "Essend il vegl usit da far las processiuns da rogaziuns ensemblamein cun Sumvitg pella pleiv da Rabius buca fetg commadeivels e prattics, ha msgr.Uestg suenter haver udiu ils giavischs dils aultrev. Sgr. plevons de Sumvitg, Surrein e Rabius, tras prescript dils 10 da matg 1901 ordinau che las processiuns liturgicas dellas rogaziuns doveien dacheudenvi vegnir tenidas da mintga pleiv persula, ed enteifer ils confins della pleiv".
S.Marc,	dapi cu buca enconuschent, mo essend la processiun da s.Marc l'emprema benedicziun dil funs, eis ella da supponer ch'ella seigi era cumprida en suranumnadas processiuns da rogaziuns. Processiun alla caplutta da s.Clau a Runs. Schau ira a piarder in tec allaga. La davosa publicada 1977.
Rogaziuns:	Dapi 1901. Las rutas paran da haver midau enteifer ils onns. En las publicaziuns avon maun hai anflau las suandontas: Gliendisdis a Runs, mo dapi ch'il plevon da Rabius ha era stuiu surprender Surrein, mo malreguladamein e 1980 introduciu uorden niev cun ina staziun avon scola ed ina en santeri. (1981/1982 a Cavivens) Mardis, sil plaz scola, cun las midadas sco il gliendisdis. Da 1983 - 1988 mo quella.
Anceinza:	Sil plaz scola, dapi 1972 las staziuns en baselgia.1980 mo aunc ina e 1981 nuot pli. 1988/1989 pelegrinadi dalla pleiv a Nossadunna dalla glisch. 1990 havein buca saviu far , demai che la baselgia da Nossadunna dalla glisch ei en cumpleina renovaziun.
2-7	dapi ch'ins ha calau cun quella dallas squadras interparochialas, hagi ins tenor dir dils parochians fatg ina processiun alla crusch denter Caduff e Cumadé, ina crusch ch'ei eregida per implorar protecziun encunter lavinas e bovas dalla Val Rabius giu. A scret hai anflau nuot surlunder. Per 1990 ha il Cussegl pastoral decidiu da far ella pil futur.
Processiuns aunc oz praticadas
Dumengia dil s.Rusari,	confraternitad ei vegnida eregida 1902. Schebein ins ha gia dapi lu fatg la processiun quei di sai buc eruir. Il motiv sco dapertut.
Mardis da rogaziuns:	Per che las duas pleivs da Rabius e Surrein che vegnan pastoradas dal medem plevon sentaupien dapli havein introduciu cun 1990 processiun dils da Rabius a Surrein. Leu s.messa culs da Surrein ensemen e processiun dils da Rabius anavos.
Anceinza.	Dapi 1988 - per dedicar la pleiv a Nossadunna e benedir il funs a Nossadunna dalla glisch.
Emprema dumengia da fenadur ni 2-7,	dapi 1990 si la crusch sur Caduff per implorar protecziun encunter lavinas e bovas neuagiu dalla Val Rabius.

Pleiv da Schlans

Tenor igl urbari da 1926 Processiuns ord pleiv:
Mardis dils dis dallas rogaziuns	processiun a Breil. Partenza mesa las otg. Sa quella buca vegnir fatga, lu processiun tier Nossadunna si Camertgeis.
Dumengia dalla ss.Trinitad.	Mintg'auter onn processiun a Danis.
S.Onna:	Processiun a Trun entochen igl onn 1956.
Processiuns en pleiv tenor urbari da 1926:
	Naven da Pastgas entochen Numnasontga ei l'emprema dumengia dil meins processiun dalla confraternitad dil s.Rusari entuorn baselgia.
	Medemamein ei quei temps la davosa dumengia dil meins processiun entuorn baselgia per la Confraternitad dil ss. Cor da Jesus.
	Naven da cargar tochen scargar l’alp ei tuttas autras dumengias e fiastas processiun si Nossadunna. Cantau la litania e tschun Babnos.
2 da fevrer processiun
Dumengia da palmas
S.Marc:	Trun, Zignau, Dardin, Breil, Danis fan processiun a Schlans.Tochen ca. 1902 vegnevan era Rabius, Sumvitg e Surrein. Avon messa dat il plevon ina marenda als spirituals. Davart quella processiun scriva G.A.Pfister en la historia e cultura da Schlans cumpariu ellas Annalas annada XLV il suandont: „Ferton ch'il predicatur en la baselgia fulenada sedeva tutta breigia de migliurar ses auditurs pelegrins, deva ei per regla sin cadruvi ni en ina streglia ina brava sedada denter ils buobs, che havevan gia enten bitschar las crusch dau in brav stausch. Trun e Sumvitg formavan ina partida encunter Schlans e Breil. Bein enqualin restava mo per amur de s.Marcus in onn pli ditg denter ils buobs. Fuva la caniala gronda, deva ei glieud che pretendevan in bien onn. Per quels fuva il sedar ina caussa essenziala della fiasta".
Ils 3 da matg, Anflada dalla s.Crusch.	Messa bassa allas 5. Suenter processiun culla particla dalla s.crusch tras il vitg.
Rogaziuns	Gliendisdis: Processiun e las quater benedicziuns dil funs. Mardis: Processiun a Breil Mesjamna: Processiun si Nossadunna e messa cantada.
Dumengia egl otgavel da SontgiIcrest:	processiun suenter messa en vischnaunca cul ss.
S.Gion Battesta,	firau dallas auras, processiun si Nossadunna.
Visitaziun da Maria:	processiun si Nossadunna e leu messa.
Numnasontga,	treis gadas entuorn baselgia.
Processiuns che vegnan aunc oz tenidas:
Anceinza,	processiun el vitg cun quater staziuns.
Sontgilcrest	processiun tras il vitg.
Cor da Jesus:	Processiun dador il vitg. Pli baul vegnevan quei di ils spirituals da Dardin, Danis e Breil sin visitaziun a Schlans.
Nossadunna da candeilas,	messa la sera en caplutta da Nossadunna, retuorn en processiun cun candeilas en baselgia.
Fiasta dil s.Rusari,	processiun si Nossadunna a Camertgeis.

Pleiv da Dardin e Breil

Ord pleiv:
S.Onna, 26-7,	processiun cun las autras pleivs da Sutsassiala a S.Onna a Trun.
S.Marc, 25-4 :	processiun a Schlans
Enteifer la pleiv:
Rogaziuns
Sontgilcrest
Nossadunna d'uost,	fiasta da perdanonza
Dumengia dil s.Rusari
Dardin: Ord pleiv:
S.Onna	a Trun
S.Marc	a Schlans
Rogaziuns:	Emprem di a Breil Secund di a Danis La mesjamna a Capeder Ussa ei mo pli ina processiun da rogaziuns - cunquei che Dardin vegn provediu sco secunda pleiv - e quei a Capeder.
	Entochen ca avon 20-30 onns mavan ins per il firau la auras si s.Clau, sur il vitg sper la via veglia Breil-Schlans.
Autras processiuns:
Anceinza
Sontgilcrest
Fiasta dil s.Scapulier,	perdanonza

Processiuns da pleiv tier pleiv

Las pleivs dalla Cadi s'entaupan a Mustér. Buca gest enzatgei novissim. Gia avon tschentaners e duront decennis ein las pleivs dalla Cadi s'entupadas en fuorma da processiun d'in vischinadi a l'auter, d'ina pleiv a l'autra.

La presenta lavur vul dar in risguard anavos e presentar las grondas e devoziusas processiun d'antruras ellas scheinas dalla Cadi. Animaus dalla gruppa preparatorica per la sentupada a Mustér haiel rimnau cun agid dils plevons, ed amitgs dalla historia locala, las processiuns da pli baul. Numerusas fuvan ellas - ed oz tuttas svanidas ord ils pli divers motivs. El temps hodiern han ellas giu negin plaz pli. Ellas devan perdetga d'ina profunda cardientscha e religiun praticada da nos antenats.

Tenor dretg dalla baselgia catolica ein processiuns in viadi festiv dil pievel cartent sut la direcziun dils plevons. Ella entscheiva e finescha en in liug sogn ed ei tenor basegns ina processiun d'engraziament, da rugar ni da penetenzia.(tenor Lexicon)

“La processiun ei nuot auter ch'in viagiar organisau en bi uorden, che meina l'entira cuminonza parochiala‚ d'in sanctuari a l'auter. Duront quei vegn engraziau a Diu per ils benefecis retscharts ni rugau per cuntinuau agid en canzun ed oraziuns. Aschia daventa era la processiun ina semeglia dil viadi ch’il pievel dil Veder Testament ha fatg dall'Egipta ella Tiarasontga ed ei ina semeglia dil viadi ch'il pievel da Diu dil Niev, Testament, fa dall 'Egipta da quest mund ella tiara sontga dil parvis. " ord Fegl parochial da s.Gions 1963/nr.8

Sursassiala

Ils da Sursassiala fagevan lur processiuns enteifer lur scheinas - pia Tujetsch, Medel e Mustér.
Tujetsch
El protocol da visitaziun da 1643 vegn fatg davart las processiun la suandonta remarca: Il zercladur vegn fatg processiun sil s.Gotthard, la vigelgia da s.Gion Battesta a s.Bistgaun, Segnas e da s.Martin a Mustér en claustra.
S.Gottard	Dapi cu exact ils Tujetschins han fatg la processiun sil s.Gottard ei buca enconuschent. Carteivel el decuors dil 16avel tschentaner, segir el 17avel. Perdetga dat la sura notizia tenor rapport da visitaziun da 1643. Lu anflein nus el cudisch da batten sut datum dils 29 da zercladur 1697 la suandonta remarca: R.D.Kallenberg capellanus me absente Ludovic Jagmet ad processionem montem Gotthardi. Era daco quella pracessiun vegneva fatga ei oz buca pli d'eruir. La processiun cuzzava mintgamai dus dis, ils 28 e 29 da zercladur. La davosa ga ha plevon Giusep Hetz menau igl onn 1827 ils Tujetschins sil s.Gottard. Ils motivs ein bein stai la fleivla participaziun ed ins stueva sfurzar da prender part alla processiun ni pagar castitg. Mintga fiug fuva obligaus da tarmetter ina persuna. Persuenter ei vegniu fatg ina processiun a Tschamut per il di da s.Pieder e s.Paul. Quella ha cuzzau entochen igl onn 1911.
Mustér	il di da s.Gieri entochen 1907.
Segnas	la vigelgia da s.Gion Battesta entochen 1904.
Mustér	da s.Martin entochen 1907. Ina notizia e remarca da professer Placi Condrau, fatga 1863 en la GR, a caschun ch'ils da Tujetsch ein vegni per l'emprema ga sin via nova a Mustér da s.Martin secloma: ..... nua che tuts ch'ein stai ina ga ni l'autra ufficial da vischnaunca han survegniu il gentar en claustra per engrazionta memoria pils survetschs, ch'ils da Tujetsch han giu prestau alla abazia en in combat cun ses renitents subdits dalla Val d'Ursera.
Segnas	Pli da vegl han ils Tujetschins aunc fatg ina processiun da s.Roc a Segnas per rugar Diu da salvar dalla muria - forsa dapi la muria da 1637/38.
Medel
S.Marc	Avon biars onns, aschia vegn ei detg, mava ina processiun da s.Marc da Medel a Mustér. Ei fuva il di dalla sedada dils buobs da Medel. Pli rabiau ch'ei mava tier - e pli bia graun ch'ei deva quei onn. Quella ei vegnida remplazzada cun ina processiun da Platta a Pardé.
Mustér
S.Vigeli a Sedrun, 24-6	Processiun da s.Vigeli, 24-6 a Sedrun. La davosa gada igl onn 1908.Dapi lu ei quella vegnida remplazzada cun ina processiun a s.Gada. 1961 ei la davosa processiun da s.Vigeli stada. Ella vegneva fatga mintga ga l'emprema dumengia suenter s. Gion naven dalla baselgia da s.Gions entochen s.Gada. La medema processiun vegneva fatga il secund di dallas rogaziun. Ella ei vegnida fatga la davosa gada igl onn 1973 e reprida 1979 sco suletta processiun dallas rogaziuns.

Sutsassiala

Da s.Marc mavan tuttas pleivs a Schlans.
S.Marc:	Trun, Zignau, Dardin, Breil, Danis fan processiun a Schlans. Tochen ca. 1902 vegnevan era Rabius, Sumvitg e Surrein. Avon messa dat il plevon ina marenda als spirituals. Davart quella processiun scriva G.A. Pfister en la historia e cultura da Schlans cumpariu ellas Annalas annada XLV il suandont: „Ferton ch’il predicatur en la baselgia fulenada sedeva tutta breigia de migliurar ses auditurs pelegrins, deva ei per regla sin cadruvi ni en ina streglia ina brava sedada denter ils buobs, che havevan gia enten bitschar las crusch dau in brav stausch. Trun e Sumvitg formavan ina partida encunter Schlans e Breil. Bein enqualin restava mo per amur de s.Marcus in onn pli ditg denter ils buobs. Fuva la caniala gronda, deva ei glieud che pretendevan in bien onn. Per quels fuva il sedar ina caussa essenziala della fiasta".
S.Onna	serimnavan tuttas pleivs a Trun tier s.Onna. Il di da s.Onna, 26-7 arrivavan la processiuns ord las pleivs da Sumvitg, Schlans e Breil visitond igl emprem la caplutta da s.Onna. Silsuenter assistevan tuts ad in survetsch divin communabel ella pli vasta baselgia parochiala. Dapi 1734 entochen 1900 pelegrinava era ina processiun ord la pleiv da Sursaissa quei di tier la caplutta da s.Onna. (1682 schizun ina processiun dallas pleivs d'Andiast e Pigniu)
Sumvitg
Rogaziuns	Il tierz di dallas rogaziuns mava la pleiv da Sumvitg cun quella da Trun a Zignau. Leu era messa e priedi dils plevons da Sumvitg, Surrein e Schlans tenor tur. Igl onn 1837 ha la vischnaunca da Sumvitg concludiu dad ir quei di culla processiun mo tochen Trun.
S.Crusch, 3-5,	a Surrein ensemen cun Rabius.
Cor da Maria,	a Surrein
	Quellas duas sura processiuns ein vegnidas dismessas, empau muort las schliatas vias. Restaus ei igl usit ch'in representant dalla famiglia Schmid de Bubretsch ed in dalla famiglia da Sep Benedetg Candinas gidan quei di (tier la processiun da s.Mudest a Surrein) a purtar las reliquias da s.Mudest, transportadas a Sumvitg ils 15 da zercladur 1770.
S.Marc, 25-4,	processiun cun Surrein e Rabius, lu Trun e Zignau a Schlans entochen 1956.
Processiun dallas squadras, visitaziun da Nossadunna, era firau dallas auras, ils 2 da fenadur:	Processiun entuorn las squadras. Il motiv fuva igl imitar il viadi da Nossadunnna ed era rugar per aura favoreivla. Surrein va a Rabius e cun lezs a Sumvitg. Il plevon da Surrein celebrava leu la s.messa. Da leu mava l'entira vischnaunca a Cumpadials ed a Surrein. Leu cantava il plevon da Sumvitg la s.messa. Duront la s.messa a Sumvitg vegneva igl uffeci dils morts recitaus. Pils da Surrein fuva finiu, ils auters mavan vinavon el rudi mintgamai tochen a casa.
Fiasta dil Scapulier, secunda dumengia da fenadur:	Processiun a Rabius. Era Surrein mava quei di a Rabius.
S.Onna, 26-7,	Sumvitg, ensemen cun Surrein e Rabius a Trun tier s.Onna. Silsuenter messa en baselgia parochiala ensemen cun Schlans e las pleivs da Breil. Suenter puspei processiun anavos a casa. Calau cun quella processiun 1956 muort la liunga via ed il traffic.
Surrein
S.Marc,	Processiun cun tuttas pleivs da Sutsassiala a Schlans. Emprema benedicziun dil funs. Ils plevons dallas differentas pleivs vevan da perdegar tenor tur.
Igl emprem di dallas rogaziuns	a Sumvitg e da leu cun l'entira pleiv a Cumpadials. Leu vegneva celebrau ina messa bassa. Silsuenter cuntinuava la processiun viers Surrein. Leu fuva survetsch divin cantau.
Entras in decret dalla Curia episcopala da 1901 eis ei stabiliu, che Surrein fa las processiuns liturgicas sin il territori dalla pleiv.
S.Mudest	a Sumvitg da crusch si. Quella processiun vegneva tenida per da honur a s.Mudest ed era per sentupar cun la pleiv-mumma.
La dumengia dil s.Scapulier ni la dumengia suenter	mava Surrein cun processiun a Rabius. Carteivlamein dapi ch'ins ha baghegiau baselgia nova a Rabius e midau patrocina naven dalla Naschientscha da Maria tier il s.Scapulier 1929. Egl urbari da 1957 vegn ella buca pli numnada.
Da s.Onna	mava la processiun a Trun ensemen cun Rabius e Sumvitg.
Fiasta dalla Visitaziun da Nossadunna, ils 2 da fenadur.	Processiun entuorn las squadras. Il motiv fuva igl imitar il viadi da Nossadunnna ed era rugar per aura favoreivla. Surrein va a Rabius e cun lezs a Sumvitg. Il plevon da Surrein celebrava leu la s.messa. Da leu mava l'entira vischnaunca a Cumpadials ed a Surrein. Leu cantava il plevon da Sumvitg la s.messa. Duront la s.messa a Sumvitg vegneva igl uffeci dils morts recitaus. Pils da Surrein fuva finiu, ils auters mavan vinavon el rudi mintgamai tochen a casa. L'emprema gada plaida igl urbari da 1848 da quella processiun.
Processiun al Bogn da Tenigia.	Carteivlamein per venerar Nossadunna dalla neiv.
Rabius
Da s.Marc. 25-4,	vegn detg dils vegls da Surrein che lur vegls schevien ch'ei mavien ensemen culs da Rabius en processiun a Schlans. Negin sa cu ins ha entschiet e cu calau. En ina agenda da sur Gion Fidel Caduff da Cumbel, caplon a Rabius, stat ei scret: Dallas rogaziuns drova il caplon buca far processiuns sch'el vul buc, ed aschia era buca da s.Marc. ca 1870!
Da s.cruschs, 3-5,	processiun a Surrein - ei perscretta en suranumnada agenda 1870. Motiv: per sentupar e festivar cun la pleiv vischina da Surrein. Cu ins ha calau, hai buc antlau. Las pli veglias publicaziuns che hai anflau dateschan da 1969 e cuntegnan nuot semegliont.
S.Mudest, 15-6, a Sumvitg.	Il document da fundaziun caplania 1804 di sur da s.Mudest ed autras fiastas, “da far ella caplania la messa bassa, aschi baul ch'ils habitonts da Rabius pon arrivar tiel solem survetsch divin ella baselgia parochiala e vegnan leutier sin negina moda impedi.” Pia nuot da processiun. En suranumnada agenda 1870 stat ei: Da s.Mudset messa marveglia e suenter processiun a Sumvitg. Matei per sentupar, selegrar e festivar cun la pleiv-mumma.
Processiun da squadras,	mira sut Surrein
Cor da Maria a Surrein,	davosa dumengia d'uost. Dapi cu buca enconuschent. L'agenda da sur Caduff cuntegn buc ella. Motiv: matei sentupar cun la pleiv vischina per selegrar e festivar cun lezza.
S.Onna, 26-8,	ils da Sumvitg e Surrein s'euneschan culs da Rabius en baselgia da Rabius e lu van tuts da cuminonza en processiun a Trun tier s.Onna. Cu ina ha calau ei buca d'anflar. Els urbaris da Rabius 1952 e Surrein 1957 figurescha ella.
Visitaziun da Nossadunna,	cun Surrein a Sumvitg da leu a Cumpadials e vi Surrein anavos a Rabius.
Trun
S.Marc	Tier la baselgia da s.Gieri a Schlans serendevan las processiuns da Trun e Zignau il di da s.Marc, s'entupond leu cun talas dallas treis pleivs da Breil ed entochen entuorn 1890 aunc cun la processiun ord las treis pleiv da Sumvitg.
Ss.Trinitad	La dumengia dalla ss.Trinitad serendevan las processiuns da Trun e Zignau tier la baselgia dalla pleiv da Danis e s'entupavan leu cun quellas dallas autras pleivs da Breil e mintga auter onn aunc cun quella da Schlans.
Secund di dallas roagziuns.	Processiun a Sumvitg. Il plevon da Trun perdegava e cantava messa. Suenter mavan las processiuns da Trun e Sumvitg a S.Benedetg. Leu puspei messa cantada. Curdava quei di sin la fiasta dalla s.crusch, mava la processiun da Trun a Surrein. Entuorn 1830 mava la processiun igl emprem a S.Benedetg, leu messa bassa. Turnava lu a Sumvitg e cala cun survetsch divin e priedi.
Schlans
Mardis dils dis dallas rogaziuns	processiun a Breil. Partenza mesa las otg. Sa quella buca vegnir fatga, lu processiun tier Nossadunna si Camertgeis.
Dumengia dalla ss.Trinitad:	Mintg'auter onn processiun a Danis.
S.Onna:	Processiun a Trun entochen igl onn 1956.
Danis/Tavanasa
Fiasta da Sontgilcrest. tochen ca. 1955	Processiun cul sontgissim, baldachin, societad da musica e parada. In onn a Danis, in onn a Tavanasa, tras il vitg. Vegneva eregiu treis altars nua ch'ei vegneva dau la benedicziun. Ils altar vegnevan eregi ed ornai dils pli datier vischins.
S.Marc,	processiun a Schlans, leu s.messa (medemamein las pleivs da Breil e Dardin)
S.Onna,	processiun a Trun, caplutta s.Onna e lu s.messa en la parochiala (sin via cantunala).
Rogaziuns,	in avonmiezdi processiun a Dardin, l'auter di a Breil.
Fiasta dalla ss. Trinitad,	(dedicaziun da nossa baselgia) Processiuns a Danis: las pleivs da Dardin,Breil,Trun e Schlans.
Breil e Dardin
S.Onna, 26-7,	processiun cun las autras pleivs da Sutsassiala a S.Onna a Trun.
S.Marc, 25-4 :	processiun a Schlans
Dardin:
S.Onna	a Trun
S.Marc	a Schlans
Rogaziuns:	Emprem di a Breil. Secund di a Danis La mesjamna a Capeder Ussa ei mo pli ina processiun da rogaziuns - cunquei che Dardin vegn provediu sco secunda pleiv - e quei a Capeder.
Firau las auras	Entochen ca avon 20-30 onns mavan ins per il firau las auras si S.Clau, sur il vitg sper la via veglia Breil – Schlans.

Fontaunas:	Martin Giger, Medel
	Baselgias e capluttas Tujetsch, Hendry/Cathomas
	Friberg Eusebi, Danis
	sur Sep Fidel Sievi, Mustér
	Gion Tenner Segnas
	sur Paul Giger, Surrein
	Historia dalla vischnaunca da Trun da P.A. Vincenz
	Anton Duff, Sumvitg
	sur Paul Casanova
	Historia e cultura da Schlans da G.A. Pfister
	sur Giusep Cathomas, Breil
	La Pleiv da Surrein da sur Placi Sigisbert Deplazes

Tujetsch, ils 9-9-90 / TH