Cumedia en dus acts da
P. Baseli Berther a Mustér

Persunas:
il prenci
de Renkenberg, minister
il secretari, Fabien
il miedi dalla cuort
il chirurg dalla cuort
Flecht, survitur
Jacques, emprem lacai
Henri, secund lacai
in spazzatgamin
litinent Erich, invalid
cusunz alla cuort
in officier

Avis
Sceneria: Stanza dil prenci cun treis eschs, in per vart. Enamiez la stanza ina meisa cun in sessel pulstrau cun artg; sper la preit da mintga maun duas sutgas pulstradas. - Vid la preit in spieghel; sin meisa in bransin, ina capetscha nobla. - Priu ora il prenci ed il spazzatgamin cumparan tuts senza haver enzatgei sin tgau.

I. Act
1. Scena

Flecht: (en sessel, legia la gasetta) Gie, gie, quei va legher tier sil mund; quei vegn aunc a custar bein enqual tgau e comba e bratsch, entochen che scadin da quels tgaus gross ha tgei ch’el vul.

2. Scena
Il sura, Jacques

Jacques: Ei sia excellenza gia a strada, signur survitur?
Flecht: Sia excellenza dorma aunc e cura ch’ella ei en pei vi jeu schar saver.
Jacques: Per tal motiv - jeu hai mo dumandau pervia ...
Flecht: Pervia da tgei?
Jacques: Hm - quel dalla comba lenn ei puspei cheu e less tschintschar cul prenci.
Flecht: Il litinent ziep? Nuot! Ins vegn tonaton buca a disturbar sia excellenza pervia dad el? Impertinenta schenta!
Jacques: Quei um ei ella miseria ed ei staus cheu bein savens avunda senza schar vegnir en.
Flecht: ‘S el? Ei, ei! Mo tonaton aunc buca savens avund, ch’ei plagi a mi d’annunziar el. Is sto mo dar audienzia a tals camerats, sch’ins vul, ch’els  vegnien mintga jamna. E la finala sei tonaton mo in rugadur.
Jacques: Duei el puspei ir?
Flecht: El duei spitgar, jeu stoi aunc leger alla fin quei artechel. (Pren la gasetta,  cura che Jacques vul ir naven) Basta, na! El duei vegnir, jeu sai haver in  divertiment cun el. (Jacques giu)

3. Scena
Flecht: (persuls) Quella tuppadira creian, che tut tgi che hagi si capiala sappi  cuorer tiel prenci; Jeu manegel denton che mo quel, ch’il survitur vul, sappi  ir tier el. Era buca tut quei che daventa, deriva dil prenci, gest aschi pauc.

4. scena
Flecht, Erich

Erich: (sco invalid cunina comba lenn) Bien di, signur survitur!
Flecht: Vus stueis nuota giavischar aschi dad ault il biendi, che sia excellenza
 sededesti, vus steis ussa buca avon la schuldada.
Erich: (communetaus) Lessi Dieus, che jeu fuss aunc leu!
Flecht: Vossa autra comba giavischa segir buca quei.
Erich: Nua che jeu hai piars mia comba ei stau miu liug d’honur.
Flecht: (rient) In curios liug d’honur. Nus dus havein totalmein differentas ideas sur  dall’honur.
Erich: Ei par’a mi.
Flecht: Ina honur, cura ch’ins sto ir a rugar!
Erich: Gl’ei buca mia cuolpa.
Flecht: Pia quella dil prenci?
Erich: Era buca quella dil prenci, pertgei tiel prenci lai ins buc ir mei; denter mei  ed el ein bia tgaus, bia mauns.
Flecht: Natural, sch’il prenci stuess vegnir en agid a tuts plagai e blessai, havess el  bia da far.
Erich: Gl’ei tonaton sia tiara, per la quala igl ei vegniu battiu.
Flecht: Per saver rugar essas vus daventai schuldau.
Erich: Ei in schuldau pia buca in carstgaun pli? Ei para che quella idea seigi   generala tiels tgaus gross. Denton nies bien prenci, el patratga francbuc  aschia. Gl’ei buca sia cuolpa, sche la miseria regia. El sa buc,  ins lai buca  saver el (dat in’egliada sin Flecht).
Flecht: Tgi vul era incommodar adina il prenci?
Erich: Per la tschunavla ga sun jeu ussa cheu.
Flecht: E mintga ga er’il prenci impedius. Jeu havess buca astgau annunziar   vus (dumbra vid la detta). L’emprema ga er’il prenci grad per ir a catscha;  la secunda ga legeva el la gasetta; la tiarza ga er’el vid il giug;  la quarta ga  assemblée.
Erich: E la tschunavla? Tgei er’ei cheu?
Flecht: Cheu? Cheu sa ei schabegiar che vus haveis l’honur, sche jeu annunziel  vus.
Erich: Jeu hai speronza dad haver quella, pertgei senza mon jeu buca giu dil plaz.
Flecht: Ei - mirei tscheu pomai! En quei tun! Jeu tertgass, cura ch’ins ha mo ina  comba pli, seigi ei buca cusseglievel dad esser aschi offensivs, signur  litinent.
Erich: Jeu lavurel ussa mo cul tgau. Lessi Dieus, che jeu havess piars quel, sche  curdass jeu ussa buc a dies alla patria cun mia veta senza nez.
Flecht: Nu, quei ein bials plaids; mo vus vivis sco ei para, perquei tonaton bugen  (tier sesez). Jeu stoi tonaton annunziar inaga quei pauper gianter.
 (tier Erich) Bien - jeu vegnel ad annunziar vus, schi spert sco sia excellenza  ei restiada e priu il solver. Ei sa buc ir a spruns, signur litinent, nua ch’ei  setracta per grazia.
Erich: O - dad ir a spruns lein nus buca tschintschar. (parta)

5.Scena
Flecht: (persuls, mirond suenter Erich) In agen pievel, quel che ha purtau inaga  sabel; capescha buca bia spass. (teidla vid la preit dil prenci) E dorma ditg  oz. El sepren era en memia bia, sedat giu cun da tuttas traplas e vul haver  dapertut il egls e tgei gida quei? Far tut uliv sa el tonaton buc. Cavan ins  era giu cuolms, sche rest’ei tonaton aunc crests. E lura? Co semegliass ei  schi liung ella cuort, sche tut fuss ventireivels e sch’ei dess neginas  lamentaschuns! Co savess lu in survitur metter bunasmanas ed enqual  autra buna caussa pil sac giu?

6. Scena
Il sura, de Renkenberg.

Renkenberg: Ei sia excellenza, il prenci gia setratgs en?
Flecht: Aunc gnanc a strada - sia grazia. - El ha legiu ier tochen suenter mesanotg  els pupials, che vus haveis giu purtau.
Renkenberg: Ha el legiu? E da tgei lun’er el?
Flecht: Fetg serius e da pauca tschontscha.
Renkenberg: Schia!
Flecht: Murmignus - savess ins dir.
Renkenberg: Schia, schia! Il signur sestenta bia memia fetg.
Flecht: Neve! El ha in memia bien cor!
Renkenberg: Pilver, siu cor vala nuot per in prenci!
Flecht: Zun nuot - (confidond). Nus munglassen saver reger, aschi nus dus.
Renkenberg: (dat ad el silla schuiala) Ins sa gie reger senza haver il num.
Flecht: Capeschel! Vus manegeis,sch’in ha mo il tgau e la manuta el dretg liug.
Renkenberg: O, quei sai jeu, che monsieur Flecht capescha mei; Als perderts sei lev da  perdegar. Flecht ei buc in tup e duei (mira temeletg entuorn, lu cun brausla  vusch) buca restar ditg pli survitur Flecht. Tgi sa, la plazza dil vegl minister  dalla cassa ei prest libra, quei fuss aschia - tgei manegeis vus? Quei fuss  ina plazza per vus!
Flecht:  Engraziel grondamein, signur minister per lur grazia (fruscha ils mauns).  Scadin cass, cassier, cassier fuss ina plazza sco fatga per mei.
Renkenberg: Seigies mo precauts, dei bein adatg sil prenci, sin tuts gests e ses   plaids; detschien lura tut a mi puspei. (il prenci scalina ina gada.)
Flecht: Aha! El ei a strada (va en tiel prenci).

7.Scena
Renkenberg: (persuls) Quei ei in veritabel futer. Jeu stoi tener el sco in tegn falians,  ch’indicheschan l’aura, seigien els lu aunc aschi tarledi.
 (dat in’egliada’anavos sin Flecht.) Cassier, - gie cheu less ei in, che mirass  in tec ellas hartas ad el.

8.Scena
de Renkenberg, Flecht

Flecht: Sia excellenza, il prenci lai dir a sia grazia da vuler spitgar el casti entochen  ch’el vegn a clumar els.
Renkenberg: (surstat) Tgei ha quei da muntar?
Flecht; Ina luna!
Renkenberg Hm, hm! Basta, adia! Detschien a mi tut quei ch’els observan vid el. (parta)
Flecht: Jeu vegnel a dir ad els perfin co el tuoscha.

9.Scena
Flecht: (persuls) Gl’ei tonaton in’atgna veta, aschia tier glieud nobla, ina veta,  ch’ins empren mo entras liunga pratica. Tgi che vul buca restar mo in tec  schlamper en quei grau, quel sto haver per regla fundamentala: en ina  minuta saver sefar siat ga pigns e siat ga gronds, grad sco ina giata. Quel  cheu, quel bein, quel capescha la caussa famus e sa era trer en siu sac il  tscheins da sia maliziusadad (sesa el sessel.) - Cassier ha, ha, ha! sch’el  gida mei tier cassier, sche ha el mei cun tgierp ed olma, tier tgei ch’el vul.

10.Scena
Flecht, Jacques (cun in per stiflas, ch’el metta sper il sessel).

Jacques: Il cusunz ei cheu ora cul niev vestgiu pil prenci.
Flecht: El duei vegnir. (Jacques parta)

11.Scena
Flecht, Cusunz

Cusunz: Hai l’honur d’augurar in legreivel bien di, monsieur Flecht.
Flecht: Ch’il di seigi legreivels ni buca legreivels, quei ha da dir cheu ella cuort zun  nuot, sche mo legreivels bials utschals dad aur ed argien sgolan per nies  sac giu.
Cusunz: Gl’ei aschia moda da salidar quell’uisa; in legreivel bien di han ins tonaton  pli bugen ch’in tuorbel.
Flecht: El tuorbel sei bien pigliar peschs.
Cusunz: Cun els, signur Flecht, vegn ins mai a cantun.
Flecht: Quei ei gie endretg; sch’ins vegness cun mintgin cun ina ga a cantun, sche  duvrass ins negins advocats.
Cusunz: Ei era ver. (ha denton priu neunavon il vestgiu) Cheu il vestgiu.
Flecht: (stend si) In bi casimir! Tedleien, Els savessen in’autra ga volver anen  la biala vart dil casimir.
Cusunz: La biala vart anen? Sa pertgei?
Flecht: Jeu vi dir pertgei. Cun quei ch’il prenci surlai per ordinari a mi sia vestgadira  vedra, sche fuss il vestgiu sil dretg maun aunc novs.
Cusunz: (per sesez) Tgei gianter ch’ei vegn aunc endamen ad el.
 (dad ault) E tgei vegness il prenci a dir sin quei?
Flecht: Il prenci vesa buca quei, el ha autras caussas el tgau e lura rest’el tonaton  prenci, ch’el porti il casimir viult anen ni anora.
Cusunz: Quei ei buca clar a mi.
Flecht: Ah, ad els ei nuot clar.
Cusunz: Da piarder la posta dil prenci...
Flecht: Surlaschai a mi quei! Han els cheu il quen?
Cusunz: Cheu sel.
Flecht: (legia) In’autra ga astgan els bein metter quel in tec pli ault; neve, quei ei  clar ad els?
Cusunz: Grad aschi pauc! Jeu vi buca pli bia, che quei che jeu merettel.
Flecht: Perquei ein els in tapalori e merittassen da vegnir schumbrai naven dalla  cuort.
Cusunz: Jeu vegnel pagaus bein e sco ei s’auda.
Flecht: Mirien, sch’els drizassen en il quen aschia, che 10 fr. vegniessen en miu  sac, sche less jeu era tier in niev vestgiu dil prenci schar curdar enzatgei  per els sut meisa; capeschan ei? (paga ora)
Cusunz: Monsieur Flecht capescha fetg bein da menar quens.
Flecht: Manegian els? (dumbra e marmugna per sesez) Cassier el pign, baul a la  gronda.
Cusunz: (dad in maun) Cugliun en pintgas caussas sco en grondas.
Flecht: Schia, cheu han ei.
Cusunz: Engraziel grondamein, monsieur Flecht. (parta)

12.Scena
Flecht: (persuls) Quei schani ha aunc la pura idea da recliadad, ch’ei gia daditg ord  il cuors, sco daners sclomai. Sch’in rabetscha culla recliadad mo aschi  lunsch, ch’ins vegn buca memia datier dalla fuortga e sedat buca giu cun  bagatellas, sche sei pli ch’avunda, pertgei mo ils laders pigns vegnan  pendi. (teidla vid igl esch dil prenci.) Jeu tegn ch’el seigi semtgaus. Ussa  stoi jeu mo spitgar giu entochen ch’el scalina. (duront quei sgara e conta il  spazzatgamin da lunscha sin tgamin.) Ah, ei quei camerat ner cheu si?  Cheu stuein nus cuvierer las caussas, ch’ellas vegnien buca da fulin.  (cloma dad esch ora): Jacques, porta mantials per cuvierer las mobilias, il  spazzatgamin ei sin tgamin. (ei scalina ella combra dil prenci.) Aha! sia  excellenza. (va en combra dil prenci.)

13. Scena
Jacques, il spazzatgamin da lunsch

Jacques:  (cuviera entginas suppias cun mantials, suenter mirond si per il tgamin.)  Mo buca schi dad ault cheu si, camerat, ti eis buc en ina casa da purs.
Spazzatgamin: Ha! tgei scheis cheu giu?
Jacques: Ti deies serrar la bucca!
Spazzatgamin: Cantar auda tiel mistregn da spazzatgamin, quei astga negin scumandar,  gnanc il prenci. (conta pli dad ault.)

14.Scena
Jacques e Flecht (cun bigliets)

Flecht: Sia excellenza vul esser aunc in per uras persuls, che negin vegni pia en  questa combra; la schocolada deigi vegnir pinada en in’ura. Jeu mondel el  marcau cun questas cartas d’invitaziun. Peina meisa per 24 persunas.  (omisdus partan.)

15.Scena
Spazzatgamin: (persuls) - (Ins vesa aunc buc el; el conta, denton adina pli datier; el sgara  pli ferm; finalmein compara el giudem il tgamin; pei blut, fetg stretgas  caultschas; rusèra; cuchegia ora, sesecuda.) - Fui! - in fatal mistregn! Ins  sto seruschnar entuorn sin dar la veta; renda pauc ed a la finala munglass  ins lu aunc gnanc astgar cantar! Fuss ina biala! Sche mo quel fuss cheu,  che leva far serar la bucca, a quel less jeu sgarar giu siu fulin ina ga per  adina. (passa en combra e mira entuorn). Giachitschen! quei fuss ina stiva,  da quellas vesan ins buca mintga di! Stupen, stupen! (mira senza fraud en  in grond spiegel.) Dieus po pertgiri! (tuorna puspei plaunsiu tiel spieghel.)  Ei! hai tertgau, ch’ei seigi il demuni sez. Aschia va ei, gnanc in’undreivla  figura da carstgaun han ins tier quei fatal mistregn, ins enconuscha gnanc  sesez pli. (va vinavon e vegn tier il sessel.) Aha! quei ei ussa ina ga in  sessel sco ei auda. Ei para sco sch’el fuss mess cheu per mei, per ruassar  ora da mes strapazs. (palpa il polstrau.) Co quei ei lom! sin da quei sesan  ins buca mintga di. (sesa cumadeivlamein.) Ha, ha, ha! Qeul ei, tegn jeu,  fatgs per stender ora tuts quater. Tgei ch’in inventa buca tut ozildi! (arva la  bucca.) Gliei tut schi ruasseivel cheu en quella casa; cheu sei scadin cas  buca femnas, ins auda gie nuot a paterlont. - Gie sch’ei seschass far (leva  si, mira sin la suppia.) - mo - jeu savess sendisar memia bein vid quella  cumadeivladad e quei fuss era nuot. (va tier in esch) Serau cheu! forsa,  ch’ei gliei leu aviert (va tier tschei esch) - era seraus. Quella narradira!  tratgan ei forsa, ch’jeu mondi puspei da tgamin si, quasi sco silla scua! Na,  na, jeu spetgel cheu ruasseivlamein tochen ch’ei arvan in esch. Ei vegnan  bein buc a temer mei, quella tupadira. (contemplescha sesez el speghel sin  tuttas vards.) Sundel jeu forsa buc in carstgaun sco in auter?  E sch’jeu  selavel lu aunc, sche vesel jeu buc ora pli sco il demuni (spida els mauns e  selava). Cheu han ei gie pinau quei ch’jeu drovel. Gie, ins vesa cun ina  gada ch’ins ei en ina casa da noblezia; quei sto esser glieud tscheca, els  patratgan vid tut. (seschigienta giu cun in manti, ch’ei leu speras sin ina  suppia.) Uss eis ti in flot cumpogn! (observa il vestgiu, considerescha quel.)  Fi! (schula) - Giachitschen, quei fuss in tschiep! Jeu tegn strusch, che quel  seigi mess cheu per mei! Safermust, aschia in tschiep less jeu purtar, lu  fuss jeu era in auter cumpogn. (betta puspei vi il tschiep e ri maliziusamein;  fertont ch’el contemplescha quel, sgrat’el ils cavegls e mira lu encunter igl  esch.) Ha, sch’jeu savess, ch’ei vegness negin, empruass jeu en. Ha, tgei!  jeu vi nuota engular el; empruar en, vegn bein buc a custar il tgau. (betta  spert naven sia vestgadira sin il sessel sper il spieghel e till’en il libroc ed il  tschiep dil prenci - fertont ch’el till’en): Gliei pilver en quella casa, sco la  colera fuss stada, ins auda gnanc in giat; quei ei denton era fetg bien, las  visetas savess jeu buca duvrar cheu, ins savess tgunsch temprar in tec il  signur. Schia! limpischoras enen - sco sch’el fuss fatgs per mei: cheu  entuorn veta in tec memia lartgs; denton sch’jeu havess il pavel dil prenci e  lu aunc quei sessel cheu vitier sche stuess el gliei ir sco culau. (Streha las  mongias.) E lu tgei fin pon! quei ha franc custau 3 fr. il bratsch. - Aschia in  tschiep damonda era auters calzers. (mira entuorn.) Pilver leu ein gie  stiflas! Ussa tegn jeu bunamein, ch’ins hagi tut giu pinau mo per mei. (tilla  en las stiflas e denton sa el era dir enzitgei.) Schia, ussa tut complet! (avon  il spieghel.) Cheu vesan ins ussa tonaton, che vestgadira fa la schenta; jeu  hai udiu savens quei e creiel ussa, che quei seigi pli savens il cas, che quei  ch’ins manegia. - La capetscha va era buca pli cun quella flota mondura. . .  Han ei forsa emblidau da patertgar vid la capetscha? (ves’ella sin meisa.)  Ah, uardei, cheu ei gie ina, grad sco quels gronds signurs portan, che van  sper nus ora sco tgauns da catscha. (metta si ella, mira el spieghel e lura  mont si e giu) Giachitschen! ussa maunc’ei nuot pli, auter che saver  cummandar. Jeu tegn bunamein, ch’jeu duevi vegnir enzitgei sco prenci,  mo donn, ch’jeu sai buca leger e scriver, ord mei fuss ei franc vegniu  enzitgei. (teidla) Safermust! ussa vegn enzitgi. (vul trer ora spert il tschiep.)  Memia tard! (tilla puspei enasi, el stat aschia, ch’el volva il dies a quel che  vegn en, sin peis senza semuentar; in maun (s) tenent la fatscha, l’auter  davos dies.)

16.Scena
Spazzatgamin, Jacques

Jacques: (sesmervigliond) Ah! sia excellenza ein gia a strada?
Spazzatgamin: (enstagl dir enzitgei, tuosch’el) hm, hm.
Jacques: Han sia excellenza d’exprimer in giavisch?
Spazzatgamin: (enstagl dir na) a, a!
Jacques: Sia Excellenza sesanflan tonaton bein disposts?
Spazzatgamin: Hm, hm!
Jacques: Mo tgei ves’jeu cheu - la tschuffa vestgadira dil spazzatgamin cheu sin il  sesel!
Spazzatgamin: (dat d’entellir da schar star) a, a. (dat d’entellir dad ir giuadora.)
Jacques: (per sesez) Forsa buca bein; aschia sel aunc mai staus. (parta)

17.Scena
Spazzatgamin: (persuls, ri cun comica tschera.) Giachitschen! tgei respect jeu hai saviu  striunar neunavon da quei cumpogn; con bia ins sa reger mon cun il  plaidet hm, hm, e a, a! Jeu crei pilver, bein enqual ha regiu e buca saviu pli  bia. - Denton ussa sei temps da far in ga fin cun quella historia, aschiglioc  savess jeu la finala vegnir a mauns al dretg; ton vesel jeu ussa en, ch’il  prenci sto habitar cheu. - Metta puspei dad in maun tia dignitad e pren tia  via pli bugen da tgamin si ni da cuschin’ora. - Saperlot! Ussa vegn ei da  quei maun. Sch’ei  fuss forsa il prenci, quel vegness ualvess a tener mei  per el sez. (cuora vi el tgamin.)

18.Scena
Prenci, spazzatgamin

Prenci: (en in caput da notg, ina scartira el maun seniester; sfruscha il frunt.)  Puspei ina malruasseivla notg; gl’ei bien, che buca tuts siemis  severificheschan, aschiglioc vegnessen ils biars da mia servitud relaschai.  (scalina duas gadas.)

19.Scena
Quels d’avon e Jacques

Prenci:  (Sin mia meisa sesanflan dus pachets scartiras, va en,  pren e porta  quellas al minister dallas finanzas Renkenberg, che setegn aunc si el casti.  Jacques va en combra.) Ad interim stoi jeu occupar el cheu entochen,  che jeu hai cuntinuau l’inquisiziun. (Jacques retuorna culs dus pachets.)  Sch’il secretari vegn, sche lai passar en mia combra senza retard.
Jacques: Sin lur camond!
Prenci: La schocolada pér en ina mes’ura.
Jacques: Bien, sia eExcellenza. (tier sesez) Jeu tegn bunamein ch’el vegli puspei ir a  letg, ch’el ha scumiau vestgadira. (parta)

20.Scenca
Prenci: (volv’ora sias scartiras, sesa e legia profundamein.) Per embellir la plazza  da parada en summa 4200 fr.; per la construcziun d’ina nova promenada  silla fortezia 760 fr. Per reparaturas necessarias vid il teater 690 fr. Nu, nua  vegn ei avon ina ga enzatgei pli bia pil nez general, che per divertiment?  Aha. . . cheu probabel! (legia) Scolas: Per baghegiar in observatorium  72’000 fr. - O ins havess d’observar tscheu giu aschi bia, sch’ins less,  senza stuer mirar si ellas steilas.
Spazzatgamin: (cuchegia neuadora) Ei para, che quel hagi da cumandar enzatgei en  casa;  schei fuss la finala aunc il prenci!
Prenci: Mo aschia ei il carstgaun en general. - Quei che va buca tier ad el, quei  bein, quei vul el intercurrir, mo quei che fuss per el gl’emprem, quei lai el  dad ina vart senza haver marveglias. Bein enqual legia la gasetta per  endriescher las novitads da Paris e London e sa strusch, tgei ch’ei daventa  en sia atgna casa. (legia)
Spazzatgamin: Gie, gie, quei ei franc il prenci, pertgei ei sedi da tala glieud, ch’els seigien  adina trests e marmugnien trasora.
Prenci: Da casas pauperilas, da spitals, amigliuraments per scolas anflan ins nuot.  E sin tgi, bettan ins la finala las lamentaschuns, sin tgi auter, che sin mei,  il prenci?
Spazzatgamin: Cheu havein nus ei clar.
Prenci: Denton, sch’jeu sai vegnir vitier certas caussas....
Spazzatgamin: Mo buca vid il spazzatgamin.
Prenci: Sche sa bein enqual mirar co el stat en pei. Mo in sulet remiedi havess jeu  tschaffen d’anflar, co ins savess numnadamein vegnir en quella caussa ord  il stgir el clar.
Spazzatgamin: Jeu era.
Prenci: Denton, il prenci ei bandunaus, senz’amitgs. El ei condemnaus dad esser  denter rampins e faulsadad.
Spazzatgamin: Sco jeu en tscheu.
Prenci: Igl incognito ha zvar gidau beinenqual da vegnir pli spert e pli segiramein  tier siu intent, che sin ina autra moda. Quei arv’a nus la via tier il pievel e  lubescha da seschluitar viaden en quella ni tschella societad.
Spazzatgamin: Jeu less pli bugen seschluitar anora.
Prenci: Da serender baul en in’ustria, baul en in caffe, nua che las nuvialas dil  marcau e dalla cuort vegnan tractadas; cheu savessen ins pilver vegnir  sissu pli bia en in’ura, che cheu en in entir onn. (Patratga suenter.)
Spazzatgamin: Quel tschontscha ditg cun sesez; va’l aunc buca?
Prenci: (catta adagur la vestgadira dil spazzatgamin.) Tgei sei cheu? (Stat cun una  ga si e considerescha quella.)
Spazzatgamin: Aha! uss’entscheiva la canzun.
Prenci: La vestgadira dil spazzatgamin; el ha mattei lavur el casti. - Co fuss quei!  Cheu fuss gia ina masca; silmeins savess jeu ir da bi di per las vias entuorn  senza esser enconuschius. (Considerescha la vestgadira.)
Spazzatgamin: Tgei gianter! Jeu tegn bunamein, ch’el hagi mustgas.
Prenci: Ed ultra da quei savess jeu aunc ir en quellas casas, ch’jeu hai il pli grond  interess. Ha buca il minister dallas finanzas Renkenberg in tal tgamin en sia  combra? Cheu savess jeu far in catsch, sch’jeu traplass sias scartiras  privatas. - Quei patratg sto vegnir menaus atras. (Sevestgescha cun la  blusa dil spazzatgamin ferton ch’el tschontscha.) Jeu supponel da far  l’emprema viseta al Renkenberg, leu vegn ei a dar il pli bia fulin, sil suenter  al directur dalla cassa.
Spazzatgamin: Safermust! el pren mia vestgadira! Num da Diu, jeu stoi schar plascher quei  brat.
Prenci: Era signur Falkenau astg’jeu buc emblidar; el tschontscha adin’aschi via da  sia fideivladad e quella glieud plaian buc a mi; ei par’a mi sco sch’els  fidassen gnanc a lur fatschas buc ed havessen da basegns da quei  segloriem. - Schia ussa fussen nus semtgai. (Porta il caput da notg en  combra e tuorna cun ina ga anavos.) Ed ussa aunc far ner in tec la fatscha.  (pren in tec fulin dalla russera e seposta avon il spieghel.) Aschia vegn  negin ad enconuscher mei. Bs! - Ei vegn enzatgi! Sai grad far l’emprova.

21. Scena
Prenci, Flecht, Spazzatgamin

Flecht: Sia excellenza....(surstat). Co vegnis vus en cheu?
Prenci: (sut vusch, frestgamein). Co? san els buca simaginar quei? Dil tgamin giu!
Spazzatgamin: Aha! ussa vegn el el reffel cun sias historias.
Flecht: Vus veis da far nuot cheu; mirei che vus vegnies giuadora immediat; jeu hai  empau suspect.
Prenci: Jeu sun buc in lader.
Flecht: Scadin cass essas vus in, aschiglioc seschasses vus buca veser cheu;  naven cun inaga!
Prenci: Gl’emprem stueis vus dar satisficaziun a mi, schiglioc mondel jeu buca  naven; anzi jeu tgisel vus tiel prenci.
Flecht: Tiel prenci? Ha, ha, ha! Tapalori, manegeis vus che mintgin sappi ir tiel  prenci suenter plascher? Gl’ei stau cheu auters che da quels sco vus che  levan ir tiel prenci. Mo els han giu emblidau, che jeu sun la porta, tras la  quala ins vegn tiel prenci e buc in ha viu aunc uss il prenci.
Prenci: (per sesez) Valanuot!
Flecht: Fagei buca ditg ceremonias, ni che jeu muossel sin cuorta moda, nua che la  scal’ei.
Prenci: Jeu vi spitgar.
Flecht: (en furia) Mo spitgei, - ditg stueis vus buca spitgar. (parta)

22.Scena
Prenci, Spazzatgamin

Prenci:  Miu incognito entscheiva pulit; sch’ei va schia vinavon, sche sai jeu sperar  sin bien success. (Parta da l’autra vart.)

23.Scena
Spazzatgamin: (persuls; cuchegia gl’emprem sin tuts mauns ord il tgamin, vegn lu ora.)  Quel ha pli bia curascha en mia vestgadira, che jeu ella sia. Denton, jeu  encorschel bein tgei ch’el vul. El va a spiunar e cheu ha el tutta raschun;  jeu tegn, ch’el seigi era da basegns, ch’il spazzatgamin vegni enqual ga  davos noda als signurs dalla cuort. Denton, sch’el fa ussa il  spazzatgamin, sche stoi jeu naturalmein reger e cumandar entochen  ch’el  porta puspei mia vestgadira. Jeu vi bein temprar il schani, sche  quel vegn  forsa ussa cul terschin; jeu hai ussa curascha grad sco’l prenci.

24.Scena
Il sura, Flecht, Jacques e Henri.

Flecht: (El ed ils dus auters ein armai cun scuas, fests etc. da lunsch). Nus lein  ussa mussar la via a quei ner. (vegnan en. . . surstattan)
Spazzatgamin: (pren la medema posiziun sco en 16. scena)
Flecht: (mira dapertut entuorn) Hei! nua sel ussa?
Spazzatgamin: (vilaus) Tgei canera, bargada!
Flecht: Perduniein, sia excellenza: Nus encurin - nus havein cartiu. . .
Spazzatgamin: Naven! (fa in moviment imperatoric cul maun, - ei denton adina in tec  schenaus, sinquei ch’ins vesi buc en fatscha ad el.)
Flecht: (surdat als auters sia arma). El ei gia sbrigaus. (Jacques e Henri partan)  Giavischan sia excellenza ussa la schocolada?
Spazzatgamin: Schocolada?
Flecht: Ch’els han giu cumandau?
Spazzatgamin: (per sesez). Quei ei enzatgei da magliar, tegn jeu. (dadault a Flecht) Gie,  port’ella! (Flecht giu.)

25.Scena
Spazzatgamin: (persuls) Jeu sai buc, maglian ins la schocolada cul tschadun ni culla  savetscha, jeu hai aunc mai magliau, denton il num hai jeu udiu savens. Ei,  ins munglass tonaton saver diltut, sch’ins vul reger. - Mo tgei lura, sch’il  dretg prenci less pli tard la schocolada? Pah! per posta d’in tec schocolada  vegn el buc a dir bia, cunzun cun quei ch’jeu hai aunc empristau mia  vestgadira.

26.Scena
Spazzatgamin, Flecht.

Flecht: (porta ina scadiola ed in ruog cun schocolada, metta sin meisa, dersch’en e  stat davos la suppia). Cheu la schocolada!
Spazzatgamin: (en difficultad co el duei vegnir tier la meisa, senza che Flecht vesi en  fatscha; per sesez). Sche mo jeu sesess gia leu! Co vi jeu far da vegnir  sura dad el!
Flecht: (tier sesez) El studegia oz adina vi el medem cantun.
Spazzatgamin: (per sesez) Tgei vi jeu schar cumandar schi ditg! Jeu muossel puspei mia  cumpetenza. (muossa cul maun dad ir giuadora senza mirar sin el.) (Flecht  parta fagend reverenza.)

27.Scena
Spazzatgamin: (persuls, mirond suenter) Ha, ha, ha! El va pilver; quei ei tonaton in  cumadeivel lungatg. Denton la glieud ein era dressai famus, sco ils  tgauns, quei ston ins schar. (sesa) Tgei ei ussa quei? Quei fuss pia la  schocolada! Ha! quei gida mei oreifer ord la fatalitad, ei dat gie in tschadun  cheu, pia ston ins magliar cul tschadun. (schagia) Nuota schi mal, jeu tegn  bunamein, ch’ins beibi quei sco caffe e caffe hai jeu buiu avunda. (beiba la  schocolada fagiend fers.) Jeu havess tonaton giu buns duns da vegnir in  grond signur e nies bien aug Toni schev’adina; beiber e magliar savess jeu  tgei ch’ei vegness encunter. Denton aschia va ei sil mund, ils megliers  talents van a piarder, perquei ch’els han buca caschun da sesviluppar.
28.Scena
Spazzatgamin, Flecht

Flecht: Il signur secretari giavischa da tschintschar cun els.
Spazzatgamin: (per sesez) Aha! ussa vegnan las visetas. (tiel Flecht) Duei vegnir! (Flecht  naven prendend ils mantials giud las suppias).

29.Scena
Spazzatgamin, immediat sissu il secretari.

Spazzatgamin: Safermust! Ussa sei buca da far igl asen; cun beiber e magliar less jeu far  schi ditg sco enzatgi less, mo buca cun visetas! (tschenta il cumbel sin  meisa, e tegn la fatscha cul maun, sco sch’el patertgass suenter).
Secretari: Sia Excellenza han dau il cammond a mi da surdar a Lur grazia quellas  summas cheu (tschenta 4 rolas daners sin meisa).
Spazzatgamin: Tut endretg! Els ein memia buns!
Secretari: Veglien sia Excellenza applicar quellas summas per in niebel intent.
Spazzatgamin: Per tgeinin? (secumblida)
Secretari: Per tgeinin? Els han gie detg a mi ier sera, ch’Els applicheschien quels  daners per ils paupers e sventirai.
Spazzatgamin: Ha il prenci detg quei? (corrigent spert) Ei! - tgei tschontsch’jeu? per sesez,  jeu seregordel ussa bein.
Secretari: Sia Excellenza ein buca bein ni schiglioc distracts.
Spazzatgamin: Els han fatg empau confus mei cun Lur summas - (dad in maun). Jeu  saveva buca, che summas seigi ton sco daners.
Secretari: (scrola ualti fetg il tgau). Jeu sai buca dir, co Els paran a mi oz. Sia  Excellenza lubeschien a mi ina supplica.
Spazzatgamin: Els ein memia buns.
Secretari: Neghligeschien buca Lur preziusa sanadat sut il grev buordi de Lur aulta  dignitat.
Spazzatgamin: O ei va pulit.
Secretari: Els ein in ver bab pell’entira tiara.
Spazzatgamin: Grad quei buc, jeu sundel gie aunc libers e dil rest fagiessen ins d’entiert a  mi....
Secretari: Dapertut vulan Els promover mo il bien.
Spazzatgamin: Savess strusch dir dir.
Secretari: E cuveschan a sesez negin plischer.
Spazzatgamin: Els vesan gie, ch’jeu hai grad buiu schocolada.
Secretari: (per sesez.) Jeu sai buc, sai buc co el par’a mi oz; aschia sel aunc mai  staus. (dad ault.) Ein sia Excellenza buca bein disposts?
Spazzatgamin: Mal ils dents, sneivel; dasperas sesanflel jeu schiglioc fetg pulit.
Secretari: Jeu deploreschel grondamein.
Spazzatgamin: Fa bein! Els ein memia buns. (per sesez) Quel tratga ch’jeu detti sin tut  prompta risposta. Gliei per da bia buca schi grev da dar audienza, sco quei  ch’jeu tertgavel.
Secretari: Aunc ina caussa stoi jeu dumandar sia Excellenza.
Spazzatgamin: Mo spert neunavon cun tut. (per sesez.) Giachitschen, ussa survegn jeu  curascha.
Secretari: Schebien sia Excellenza seigien intentionai da duvrar sez ni schar vender  in toc digl uaul, che sto vegnir pinaus entuorn?
Spazzatgamin: Schebein tgei? ...(sgrata davos las ureglias.)
Secretari: (Repeta aunc ina gada la sura damonda.)
Spazzatgamin: Jeu sundel da interim intenzionaus tier nuot; jeu vi aunc reflectar quella  caussa.
Secretari: E lu schebein? ...
Spazzatgamin: Co? Els han gie detg, ch’Els stoppien dumandar mo ina caussa.   (per sesez.) Quel fa aunc cauld a mi.
Secretari: Soletamein aunc quei, schebein Els veglien seprofitar uonn dalla catscha  da tschervs ni schar via?
Spazzatgamin: Sei en tschervs egl uaul?
Secretari: Gnanc in, ha il catschadur detg.
Spazzatgamin: Lu lein nus buca seprofitar; gnanc in dei vegnir sitaus, cummondel jeu. (per  sesez.) Ussa va ei puspei. Damondan ei aunc enzitgei?
Secretari: E la razza da nuorsas?
Spazzatgamin: Tgei, sei er’en nuorsas?
Secretari: Da quei dad 800 tocs.
Spazzatgamin: Quellas salvein nus.
Secretari: (per sesez). Oz eis ei da far nuot cun el.
Spazzatgamin: (tier sesez). Quel vegn a tertgar, ch’jeu seigi versaus en tut.
Secretari: Sia Excellenza, Lur pli obedeivel survient!
Spazzatgamin: (miront suenter) Supplichescha, supplichescha...

30.Scena
Spazzatgamin, prest Flecht.

Spazzatgamin: (persuls - fruscha rient ils mauns). Quei va gie stupent! Co jeu sai mo viver  viaden aschia! Quei havess jeu mai cartiu.
 (Pren puspei la posiziun da vivon).
Flecht: Igl invalid litinent Erich sesanfla cheuora. El spetga gia da quei da duas  uras e giavischa d’astgar cumparer avon Els.
Spazzatgamin: Sa pertgei buc?
Flecht: Els lubeschan pia?
Spazzatgamin: Natural! (Flecht pren la platta da schocolada, giu).

31.Scena
Spazzatgamin, Erich.

Erich: Sia Excellenza; jeu engraziel ordavon, ch’Els ha concediu a mi la grazia  d’astgar cumparer ina gada avon Els.
Spazzatgamin: Nuota d’engraziar.
Erich: Per la quinta ga sundel ussa cheu...
Spazzatgamin: Els ein memia buns.
Erich: Senza haver giu la favur d’astgar cumparer avon Els.
Spazzatgamin: Aschia va ei ella cuort. Danunder ein Els.
Erich: In affon da lur tiara, sia Excellenza.
Spazzatgamin: (mira si per el dad in maun) Hm! jeu tertgass tonaton, ch’Els fussen buc in  affon pli.
Erich: Sia Excellenz fan spass.
Spazzatgamin: Na, giachitschen! jeu fetschel negin spass; jeu quitass, ch’Els havessien  gia daditg isau ora ils calzers d’affons.
Erich: O senza dubi e zvar sut la bandiera da sia Excellenza.
Spazzatgamin: (mira empau sin el). Nua dat ei da quellas combas lenn?
Erich: Leu, nua ch’ins lai anavos las autras, sia Excellenza.
Spazzatgamin: San Els pia ira pulit cun quella?
Erich: Buca schi mal.
Spazzatgamin: Denton buca seglir?
Erich: (serius) Na, buca seglir! (tier sesez) Aschia tschontsch’in buob.
Spazzatgamin: Els savessen raquintar enzitgei da quella battaglia; d’uiaras teidlel jeu adina  bugen.
Erich: Ventireivels quels, als quals ins sto raquintar, sinaquei ch’el survegnien  in’idea d’ina battaglia.
Spazzatgamin: Han Els pia negin tschaffen da survir pli ditg?
Erich: Da survir - mo cun ina comba?
Spazzatgamin: Jeu manegiass aschia tiella cavalleria, leu savessen ei ir a cavagl; la  cavalleria va il bia a cavagl.
Erich: Il bia - e tonaton buc adina.
Spazzatgamin: Cun tgei ein Els vegni blessai?
Erich: Entras ina balla da canuns, che ha sfraccau la scalutta dalla schanuglia.
Spazzatgamin: Eran ei pia schi davon tier?
Erich: Gia, a la testa dall’ala seniastra.
Spazzatgamin: Gie, uardien in tec pli anavos fuss stau pli segir.
Erich: Lezzas postas eran remplazadas ferm avunda. - Sia Excellenza,  selubeschel da surdar ad Els mia demissiun ed in attestat dil regiment.
Spazzatgamin: (pren davondavos enta maun las scartiras e legia da bas.)
Erich: (observa quei e fa attents). Perdunein, sia Excellenza, gliei vegniu  davondavos en Lur mauns.
Spazzatgamin: (vul volver entuorn). Jeu sai leger sin tuttas modas - aschia ni aschia - jeu  sundel gie il prenci.
Erich: (tier sesez). Quei ei gie negina consequenza!
Spazzatgamin: (dat anavos in fegl). Els ein seconteni famus, continueschien aschia  vinavon.
Erich: Sia Excellenza emblidan mia comba lenn; senza quei vegness jeu a  continuar cun tutta premura; mo sco invalid sundel jeu in pauper schani.
Spazzatgamin: Han els negina pensiun?
Erich: Stagn pauc - 40 fr. per meins.
Spazzatgamin: Ei! nuota schi pauc; biars han buca ton per meins.
Erich: Mo dunna e treis affons, sia Excellenza!
Spazzatgamin: Gie - lu savess ei esser stagn pauc. Cheu han Els rischun; ins sto mo  setschintschar.
Erich: Per tal motiv sundel jeu vegnius cheu. Per gl’emprem supplicheschel sia  Excellenza da vuler vidimar quellas scartiras.
Spazzatgamin: Tgei dian ei cheu?
Erich: Vidimar quellas scartiras!
Spazzatgamin: Ei! tschontschien romontsch! - jeu sun buc in amitg da lungatgs jasters.
Erich: Jeu supplicheschel per la suttascripziun da sia Excellenza.
Spazzatgamin: (per sesez). Giachitschen! quel fa aunc cauld cun siu futiu leger e scriver.
 (tier Erich.) Els vesan gie, ch’ei gliei cheu ni plema ni tenta.
Erich: Jeu vi grad ir per... (vul ir persuenter.)
Spazzatgamin: Na, pil gianter, jeu... jeu vi... jeu hai, jeu hai, - jeu suttascrivel mai  avonmiezdi. Tuornien puspei vi tier la sera, allura dei ei vegnir suttascret.
 (tier sesez.) Quei vi surschar a tschel, forsa che lez sa scriver.
Erich: Bien, sch’engraziel jeu grondamein, sia Excellenza.
Spazzatgamin: Sa pertgei? Han gie survegniu nuot, gnanc in glasin vinars. Denton tuornien  in autra gada.
Erich: Jeu engraziel grondamein per la prompta audienza. (tier sesez plein dolur.)  Jeu mondel cun meins speronza, che quei ch’jeu sundel vegnius.
Spazzatgamin: Cun ina prompta audienza san ins denton buca viver. Spetgien, stetien in  mument. (tier sesez.) El ei in pauper gianter, jeu vi esser generus, tegn jeu.  Quels daners ein gie per parter ora als paupers, ha il secretari detg. Ei  emporta buca bia tgi che part’ora. Dil rest hai jeu ussa empristau mia  vestgadira al prenci, cun la quala el fa ussa legher; el ha bein peda da  pagar enzitgei per suenter. (tier Erich.) Ad interim prendien ussa quei (dat  ina rolla ad el) e beibien in tschepli sin mia sanadad.
Erich: Il tschiel remunereschi sia Excellenza il tschiendubel. (betscha igl ur dil  caput.)
Spazzatgamin: Els ein memia buns, tgei tratgan ei era? (Erich parta.)

32.Scena
Spazzatgamin: (persuls, schigenta giu il suadetsch). Ussa hai jeu gleiti avunda cun  audienzas! Sch’ins stuess buca leger e scriver, ei mass aunc nuota schi  mal cul reger. Jeu hai mo marveglias, schebein tut ils gronds signurs san  leger e scriver! jeu crei buc; savess buca pertgei els tenessen schiglioc  in’entira banda secretaris e scarvons, sche quels stuessen buca leger e  scriver per auters.
33.Scena
Spazzatgamin, Flecht.

Flecht: Cummondan sia Excellenza da tener la gasteria ella sala gronda ni ella  pintga?
Spazzatgamin: (Semenaus). Ella pintga!
Flecht: Ella pintga? Sia Excellenza han tonaton cummandau per 24 gasts.
Spazzatgamin: Jeu prendel buca part. - Ah, sgarscheivel mal ils dents!
Flecht: Dai clomar il chirurg?
Spazzatgamin: Sa pertgei?
Flecht: Per forsa schar trer ora il dent.
Spazzatgamin: Mondein en pegna cun Lur chirurg.
Flecht: Ni il signur doctor?
Spazzatgamin: Vi tonaton buca vegnir malsauns.
Flecht: Sia Excellenza ein franc pli malsauns, che quei ch’Els manegian; tuts Lur  survients encorschan quei. Il litinent, ch’ei grad ius naven, ja era pretendiu,  ch’ei seigi buc tut in uorden cun sia Excellenza. Nus dueien haver quitau  per Els. Il secretari ha era fatg quella remarca.
Spazzatgamin: (per sesez). Haver quitau per mei, mo buca memia grond, sinaquei ch’jeu  vegni era aunc giuadora.
Flecht: Cummondan sia Excellenza aunc enzitgei?
Spazzatgamin: (dad d’entellir dad ir giuadora).
Flecht: (mont naven). Jeu mondel per il doctor; el va tut en fanzegnas. (parta.)

34.Scena
Spazzatgamin: (persuls). Curios! avon quel cheu hai jeu la pli gronda curascha. El  enconuscha denton era il meglier il prenci, ei il pli bia d’entuorn el; ils  auters, principalmein quei litinent, quels vegnan pli pauc d’entuorn. - Tgei,  dents vul el schar scarpar ora ad a mi? Na - na! aschi lunsch va mia  buontad buc, ch’jeu vegni aunc a mauns al dentist dalla cuort. Jeu fetschel  ussa fin a quell’historia, (setill’ora) aschiglioc savess jeu aunc vegnir  privaus d’enzaconts dents mo per spir dignitad. Quei fuss ina cara  schocolada! - Safermust! en cheu fa ei puspei in cazerem; da quella vard  audel jeu buca bugen canera. Sefestgina, sefestgina, aschiglioc savess el  aunc gidar a trer ora las stiflas; mia vestgadira sa el salvar, sa far enzitgei  bien per suenter. (Cuora naven senza tschiep e senza calzers).

II. Act

35.Scena
Prenci:  (en siu emprem vestgiu, metta la vestgadira dil spazzatgamin nua ch’ell’er  avon, plidont). Vus haveis fatg vies survetsch, pli bein che quei ch’jeu hai  sminau. Vus haveis schau veser ed udir quei ch’il purpur dil prenci vesa ed  auda mai. Il proprietari da questa vestgadira dei buca restar senza  remunreaziun; el sa ussa vegnir per suenter nua ch’el ha emblidau. (Va  entuorn, stat puspei eri; ei fetg vilaus) Sin quei Renkenberg hai jeu giu  mess dad in temps tutta fidonza; cur ch’jeu saveva, ch’el fageva enzitgei,  sche savev’jeu dormir ruasseivlamein. E tonaton, manar mei aschi  maliziusamein pil nas entuorn! Vergognus! - Sfalziar ils quens el biro dallas  finanzas - fui! - Perquei ha el vuliu scurvanar avon mei signur Fabien. Sia  inschignusadad e sconscienziusadad era ina spina en siu egl. (scalina.)

36.Scena
Prenci, Flecht.

Prenci: (a Flecht intront). La schocolada!
Flecht: (sesmervigliont). Co, sia Excellenza?!
Prenci: Porta la schocolada!
Flecht: (semetta pliront en schanuglias). Per l’amur da Diu, sia Excellenza,  laschien clomar il signur doctor.
Prenci: Pertgei? eis ti malsauns?
Flecht: Ah! sia Excellenza ein malsauns e zvar prigulusamein!
Prenci: Jeu? pertgei? - perquei ch’jeu damondel la schocolada?
Flecht: Grad perquei! Els han gie grad priu quella.
Prenci: Jeu! priu la schocolada? Eis orda senn! Stai si!
Flecht: Dieus seigi ludaus, jeu hai aunc mes 5 senns sauns. Cheu han sia  Excellenza priu la schocolada. Laschien clomar il doctor.
Prenci: Per tie gie. - Va a letg, ti vas gie tut en fanzegnas. (scalina duas gadas.)
Flecht: Sia Excellenza portavan gie il vestgiu niev; ussa tillan Els puspei en autra  vestgira.
Prenci: Gia setratgs en, dias ti?
Flecht: En stiflas e rest nova vestgadira ed ussa tut autra mondura.

37.Scena
Il sura, Jacques.

Prenci: (agl intront Jacques). Meina a letg il Flecht e cloma cun ina ga il signur  doctor.
Flecht: Sia Excellenza, co duei jeu esser malsauns? jeu hai bein observau co Els  han tschintschau gl’entir avonmiezdi aschi confus sco aunc mai.
Prenci: Gl’entir avonmiezdi? Jeu erel gnanc cheu.
Flecht: Pusseivel! buca cheu? Sia Excellenza han buca bandunau la casa; Els  devan iss snueivel da mal ils dents ed ussa ha quei bess el tgau.
Prenci: Mein’a letg el (seschnuent Flecht da suondar). Jeu commondel! fai vegnir  immediat il signur doctor.
Jacques: Neu ussa Flecht, aschiglioc se irritentan sia Excellenza aunc pli fetg. (per  sesez). Ins sa gleiti buca pli a tgi in dei crer. A la finala vegn aunc gl’entir  casti malsauns ni pilver stuorns. (parta cun Flecht.)

38.Scena
Prenci: (persuls). Tgei sei cun quei carstgaun? Quei ei in castitg dil Segner! - ni  smin’el forsa, ch’jeu sundel ussa vegnius sissu sias cativegnas? El ei forsa  per tema vegnius orda senn. Sche quei fuss il cas, lu fuss el castigiaus pli  ch’avunda. (Va vitier la meisa e vesa leu il demissioral dil litinent, ch’era  aunc da suttascriver.) Tgei ei quei? (legia). Litinent - bia bravuras - ella  battaglia - a - en honur relaschaus. Quei ei in demissorial dil regiment.  (scalina duas gadas.)

39.Scena
Prenci, Jacques.

Prenci: Tgi ha mess quella scartira cheu?
Jacques: Perdunien sia Excellenza, jeu sai buc.
Prenci: Ei in cert litinent Erich staus cheu?
Jacques: Segir! Sia Excellenza han gie dau audienza ad el.
Prenci: (vilaus.) Essas vegni tuts narradira?
Jacques:  (tement, va pli damaneivel digl esch). Patratgien mo suenter, sia  Excellenza.
Prenci: Tgei? - patertgar fa buca vegnir stuorns. Tgi ei staus cheu en questa  combra?
Jacques: Flecht ei staus cheu e mintga ga fatg da saver las audienzas.
Prenci: Tgi ha daz audienza?
Jacques: Sia Excellenza.
Prenci: (fa in’acziun vilada e dat culla comba sil plaun.)
Jacques: (mond naven tier sesez). Ei ei cumpletamein stuorns.
Prenci: Era quel ei stuorns.

40.Scena
Prenci: (persuls). Sundel jeu en ina casa da narradira, ni fan ins tscheiver cun mei?  Aschi lunsch vegn ei tonaton buc ad esser. Mo co duei jeu vegnir el clar  cheu? Dils dus surviturs sai jeu duvrar buc in, jeu vi empruar cun Henri.  (scalina treis gadas). Tgi sa, sche quel ei aunc el dretg calender!

41.Scena
Il sura, Henri.

Henri: (compara en plein tema).
Prenci: (consideront el). Mo neutier! Pren quella vestgadira e port’al spazzatgamin,  che sto aunc esser el casti enzanua e di ad el, avon ch’el banduni il casti,  dei el vegnir tier mei, jeu hagi da tschintschar cun el.
Henri: Bien, sia Excellenza! (per sesez.) Ei sto tonaton esser ver, quei ch’ils  auters dian. Co savess ei schiglioc dar el tgau da vuler tschintschar cul  spazzatgamin! (pren cun tema la vestgadira e va.)
Prenci: (miront suenter). Jeu tegn cun quel sei era buca schuber. Jeu sai gleiti  buca tgei tertgar.

42.Scena
Prenci, chirurg.

Chirurg: Servus oboedientissimus; Sia Exellenza, perdunien ch’jeu comparel cheu  senz’esser annunziaus. Al medico sei lubiu bia, principalmein ubi periculum  in mora. Deploreschel grondamein, che sia Excellenza ein molestai d’aschi  horiblas dolurs els dents.
Prenci: Ein els era in narr sco ils auters? - Jeu, mal ils dents?
Chirurg: Fa bein - fa bein! Curch’il dentist vegn, sche vul negin haver pli mal ils  dents; generalmein calla lu il mal si, denton quei ei mo causa timoris. Ei il  dentist puspei naven et causa timoris abest - lu entscheiv’il mal puspei,  entscheiv’el puspei. Experto mi crede, quaeso.
Prenci: Els san per ina gada mussar si ni per romontsch ni per latin, ch’jeu hagi  mal ils dents. - Tgi ha detg quei?
Chirurg: Il survitur da sia Excellenza ha schau saver e supplicau da prender ils  instruments cun mei. (pren neunavon da tuttas sorts utensils.) Fa bein, cun  ina gada rugulau, cun ina gada.
Prenci: Gliei de regular nuot, signur chirurg! Modien tier miu survitur e mirien tgei  gliei da far leu; el ei vegnius stuorns.
Chirurg: Co? - mente captus, quei fuss...
Prenci: Gliei aschia.
Chirurg: Sia Excellenza han pia buca giu mal ils dents?
Prenci: Na, ditgel jeu ad Els! (sesa) Che san ei mirar, sch’Els anflan en mia entira  bucca in tal dent, mo per cuntentar Lur aschi gronda premura.
Chirurg: Lein mirar, cun ina ga, cun ina ga! (metta si il spieghel) Sia Excellenza han  stupents dents. (mira atras) Forsa cheu, denton na; stat pulit. - Mo a la  finala cun tut esser bien, savess ei derivar da reumatismus, in mal ils dents  derivont dal saung, ni dad ina flectura, in mal ils dents da convulsiun, d’ina  forza consensuella, per consensum nervorum, sco ei dar diversas classas  da mal ils dents, dallas qualas scadina ha ses agens simptoms, sias signa  characteristica. (metta puspei ensemen ses utensils.)
Prenci: (ri da bien cor). Ussa stoi jeu aunc tedlar instrucziuns sur mal ils dents.
Chirurg: Ei fa plischer, che sia Excellenza pon rir. Il rir ei adina ina avantagiusa  zuchedida dalla pial stomaghica ed ha in emperneivel effect sin il magun e  sil tuchiar, sco era sin la gnerva intercostala.

43.Scena
Il sura e miedi.

Miedi: Sia excellenza...jeu hai enderschiu...
Prenci: Tgei han ei enderschiu, signur doctor?
Miedi: Che sia excellenza sesentien buca dil pli bein.
Prenci: Ni, che jeu seigi vegnius in narr, han ei udiu. Mo schei frestgamein  agradora; neve, quei han ei udiu? Aschia manegia ton in sco l’auter cheu el  casti. Mia glieud vulan haver viu mei a dend audienza, a prender  schocolada etc. etc. Jeu sai nuot da quei. Aschi paran els a mi d’esser  narradira ed jeu ad els probabel. Els, signur doctor, pon ussa far ton e  decider tgi ch’ei atgnamein il narr.
Miedi: A mi han ins relatau, ch’els hagien survegniu tut anetgamein la febra ed  entscheivan a fantisar.
Prenci: Na, cheu havein nus gie. L’entira canera deriva da miu survient Flecht.  Quei valanuot ha entschiet a tschintschar tut in denter l’auter, sai jeu, per  simular e cugliunar, ni ch’el ei ord il moni; e damai ch’jeu savevel ni capir ni  tschaffar sias ideas barocas, sche ha el declarau mei per malsauns. Cheu  havein nus l’entira historia.
Miedi: In curiosa historia! Vi ir tiel survitur per intervegnir la caussa pli bein. (vul ir.)

44.Scena
Ils sura, Henri.

Henri: Il litinent Erich supplichescha per audienza.
Prenci: Va bein; el dueigi entrar. Spetgei aunc in mument, signur doctor.  (Henri parta.) Els san ussa cun inaga emprender d’enconuscher las  laparias da mes survients, che pretendan ch’il litinent hagi giu audienza oz  tier mei, ferton che jeu sai veramein zun nuot da quei.

45.Scena
Ils sura ed Erich (senza Henri).

Erich: Perdunai, sia excellenza, che jeu hai priu la libertad.
Prenci: Jeu tegnel ault la libertad, cura che quella meina meriteivels umens tier  mei. Mo memia pauc, signur litinent, fan els diever da quella, els han aunc  mai  seschau veser cheu.
Erich: Co? Lur excellenza?
Prenci: Aunc mai hai jeu viu els cheu.
Erich: Sia grazia ha tonaton dau aunc oz endamaun a mi audienza! (tuts ein  attents e sesmarveglian.)
Prenci: Jeu, signur litinent, jeu?
Erich: Sia excellenza fan mo spass. Els vegnan bein aunc a seregurdar?
Prenci: (tegn cun omisdus mauns il tgau). Na! tier tuts dieus e sogns, jeu sai nuot,  jeu sai da negin litinent, che ha plidau cun mei oz; (avon il spieghel) Sun  jeu aunc vivs? Ni fa il nausch oz carneval en mia casa? Tscheu vus signurs  (sesa giu e stend’ora la bratscha) tuchei il puls e schei a mi, schebein jeu  sun in narr ni buc e lu tuchei tut ils puls en miu casti. (Miedi e chirurg in da  mintga maun tuccan il puls.)
Miedi: Pulsus paululum agitatus.
Chirurg: Acceleratus paulisper.
Miedi: Durus.
Chirurg: Plenus.
Miedi: Sed animi motus nunc considerandus.
Prenci: Tschintschai per mei grec ni latin, denton schai a mi spert, schebein jeu  sun in narr ni buc.
Miedi: Per ina febris accelerata ei il puls memia ruasseivels.
Chirurg: Forsa de flectura.
Miedi: Stuess esser mo ina flectura spuria. (els calan si.)
Chirurg: Sia Excellenza seregordan pia buc, ch’il signur litinent ei staus cheu?
Prenci: Buca tec.
Miedi: (tiel chirurg). Memoria perdita.
Chirurg: Est signum apoplexiae approximantis.
Miedi: Valde timeo.
Chirurg: An venae sectio fiat?
Miedi: Et quidem sine mora.
Chirurg: (pren ora ils utensils da surlischar). Cito, citius, citissime.
Prenci: Na, tgei han els ussa anflau ora? Il delinquent lai ins saver il davos la  sentenzia e dad els signurs hai jeu era speronza d’udir quella.
Miedi: Igl ei - ei savess esser - ins po aunc buca saver. - La sperdita dalla  memoria ei ina fatala enzenna, ei sto esser enzanua in ferm squetsch sil  tschurvi.
Chirutg: In surlischada da circa 12 onzas vegness franc a levgiar Lur posiziun, sia  excellenza.
Prenci: Surlischar! na, na, mes signurs, per oz vi jeu aunc schar far la natira, sch’ei  vegn lu buca meglier, sai jeu aunc adina suandar quei cussegl.

46.Scena
Ils sura, secretari Fabien.

Prenci: (tiel secretari). Miu preziau Fabien, els vegnan grad endretg. Dacheudenvi  miu amitg san els vegnir tier mei da tuttas uras senza s‘annunziar.
Secretari: Sia excellenza, quella grazia!
Prenci: Buca grazia. In brav um meretta, ch’ins semetti en relaziun cun el. Jeu hai  da rugalar giu ina fatschenta cun els, suandai mei. (domisdus giu) - (aunc  sin esch). Studegiai denton suenter, mes signurs, sinaquei ch’els sappien  dar a mia malsognia il dretg num.

47.Scena
Miedi, chirurg ed Erich.

Miedi: Obstupefactus sum! Sun miez ord memez. Quei cass ei aunc mai vegnius  avon en mia pratica. Jeu bandunel buc il casti. (giu.)
Erich: Crunas dad aur schaian grev sin tgau. Gl’ei pilver enzatgei fatal. (giu.)

48. Scena
Chirurg, pli tard Flecht.

Chirurg:  Mania occulta! La furia entscheiva a rumper ora; gl’ei in serius cass.
Flecht: (vegnend en). Co anflan els, sia excellenza?
Chirurg: Horribile dictu! - Mania occulta! - Jeu hai gia declarau, 12 onzas saung ston  ins schar ora ed il paroxismus vegn ad esser meins prigulus. Jeu vegnel  denton ad esser damaneivel per tut cass. Duess la furia propi rumper ora,  sche clomei mei immediat. (giu.)

49. Scena

Flecht: (persuls, patertgond). En mintga cass tegn jeu, che la furia rumpi ora,  denton sin in’autra moda; a mi vegn tut stgir avon ils egls. Il Renkenberg en  arrest! La plazza da cassier vegn bein ad ira tiel cucu! Sche mo el ha aunc  saviu barschar bein spert las scartiras avon che vegnir arrestaus, schiglioc  savess quei aunc custar la testa ad el. Denton negin prighel, sche mo ei  laian ad el temps, sche vegn el franc aunc ord caset. Da giugar la rola d’in  valanuot eis el capavels sco negin auter.

50.Scena
Il sura, prenci en splendid costum, secretari, lu Henri.

Prenci: (en rischieni). Jeu repetel aunc ina gada, sche jeu hai fatg d’entiert ad els,  sche vegn jeu a far bien persuenter. (tier Flecht) Henri dueigi vegnir.
Flecht: (da bass per sesez). Jeu creiel, che jeu seigi relaschaus.
Secretari:  Cheu, sia excellenza, ein las summas daners, che jeu hai purtau oz, cura  ch’in cuglienader probablamein ha imitau la persuna dil prenci.
 (Henri vegn.) Denton ina rola maunca, ei era quater.
Prenci: Probabel ha il lader priu mo ina, per far ch’ins encorschi ton meins. Hm! -  per aschi gagliards, schi tup gagliards sai jeu pilver tener buc in da mes  survients, gnanc il valanuot Flecht. - Curios!
Secretari: A mi va si ina glisch, nua ch’ils daners savessen esser pigliai naven. Il  litinent Erich ha ludau oz aviartamein la generusadad da sia excellenza,  havend els dau ad el ina biala summa daners.
Prenci: Jeu - al litinent? - entscheiva l’historia danovamein?
Secretari: Perdunien, sia Excellenza, aschia ha jeu udiu; il cuglienader savess forsa... Prenci: Sche laschien nus vegnir il litinent. (tier Henri.) Litinent Erich deigi  comparer. - Sch’jeu scalinel da cheudenvi mo ina gada, sch’ei quei maniau  tei.
Henri: (mont naven). Jeu creiel, ch’jeu seigi avanzaus tochen emprem survitur dil  prenci. (giu.)
Prenci: Nus lein mirar, tgei nus vegnin sissu dal litinent. Enzacu sto ei tuttanina  vegnir clar, nua che quella cumedia ha sia entschatta.
Secretari:  Senza dubi ein oz caussas sesclaridas si, las qualas ein onns ora stadas  zupadas.

51.Scena
Ils sura, Erich.

Prenci: Signur litinent, han Els giu audienza oz?
Erich: Sia Excellenza san che...
Prenci: Ein Els vegni regalai cun daners?
Erich:  Cun 400 francs.
Prenci: Nus encurin il cuglienader, il qual ha manau Els e nus davos la cazola.
Secretari: Sia Excellenza eran gl’entir avonmiezdi gnanc el casti.
Erich: Gliei mez pariu a mi - sia tschontscha - sias damondas. (metta ils daners  puspei sin meisa.) Quei auda pia puspei cheu.
Prenci: (dat anavos ad el). Il valanuot ha partiu ora aschi bein ils daners, ch’jeu sun  cuntents cun el. Signur litinent, ils daners audan ad Els!
Erich: Sia Excellenza, jeu anflel buca plaids!

52. Scena
Ils sura, spazzatgamin (vestgius meglier), Henri, pli tard miedi, chirurg, Jacques.

Spazzatgamin: (ordadora) Schei en mei, jeu sto ir en.
Henri: (ordadora) Cheu astga negin intrar, senz’esser annunziaus. Stetti el cheu.
Spazzatgamin: Jeu stoi plidar cul prenci sez.
Henri: Jeu ditgel aunc ina gada, fetschi el, ch’el vegni naven.
Spazzatgamin: (arva igl esch). Mordio salata! tegnien buca si mei.
Secretari: (va vi tiel esch). Tgei canera!
Spazzatgamin: Quei schani cheu vul buca schar ir tiel prenci mei, schegie, ch’jeu vegnel  per liberar sia honur. (Miedi, chirurg e Jacques intreschan da tschella vard,  setegnien si plitost da lunsch e spetgan cun spanionta attenziun la  schligiaziun dalla caussa.)
Secretari: Tgei leis vus cheu?
Spazzatgamin: Tgei jeu vegli? Tschintschar cul prenci vi jeu, sinaquei ch’el vegni ina ga  sissu, co ei glei iu tier, ch’ins di dad el, ch’el seigi ... jeu astgel buca dir,  quei ch’ins di dad el.
Prenci: Tgi eis ti giuvenaster?
Spazzatgamin: In spazzatgamin cun lubientscha.
Prenci: (tiel secretari). Detien adatg, cheu vegnin nus franc aunc sissu enzitgei.  Plidei!
Spazzatgamin: Jeu hai schubergiau il tgamin e sundel vegnius lu en quella stanza. Tut en  ina, jeu sai mez buca co, hai jeu survegniu ina queida d’empruar en quei  tschiep, ch’era sin meisa. Curch’jeu hai giu en el, ei in suenter l’auter  vegnius - tgei lev’jeu far auter, che sedar ora per il prenci (tuts rian) e  curch’jeu hai a la finala voliu ir naven e prender mia vestgadira...
Prenci: Sche hai jeu mez priu ella (cun buna luna) e giugau en quella gl’incognito e  cheutras empriu d’enconuscher il Renkenberg e miu survitur.
Spazzatgamin: Schia! - quei hai jeu buca saviu.
Prenci: Mo il daners cheu sin meisa?
Spazzatgamin: Ah! ils daners! - Jeu hai buca voliu engular els. Els seigien cheu per parter  ora als paupers, ha il secretari giu detg. E tgi ei pli paupers, ch’il litinent,  ch’ei ultra da quei  gie daventaus basignius e blessaus pil prenci e pella  patria. Jeu hai tertgau...
Prenci: Bien, bien! (scalina ina ga, Henri cumpara). Igl offizier dueigi menar cheu il  culpon arrestant e Flecht cun el. (Henri parta; tiel spazzatgamin). Jeu  sundel tuttavia buc en gretta, giuven cumpogn, sur da quei schabetg. El ha  purtau pli bia bien che schliet. Demai, che vus essas semussai prus e  gests, sche dueis vus retscheiver il tscheins pigl imprest da vossa  vestgadira, ch’ha prestau a mi gronds survetschs. (dat ina rola daners)
Spazzatgamin: Schia! Fa plascher! Bien engraziament, signur prenci, serecamondel sin  in’autra gada! (parta)

53.Scena
Il sura, Renkenberg, Flecht, in officier.

Prenci: (tier Renkenberg). Els spetgan ina dertgira, la quala dueigi truar sur dad  els;  denton sche Lur conscienzia exprima buca il truament sur dad els,  sch’ein els libers ed jeu sundel culpons ed era prompts da far bien avon  l’entira  cuort. Mussei si, che quella scartira seigi buca vera. (tegn avon  ad el in pupi.)
Renkenberg: Sche sia excellenta less intercurir la caussa empau pli datier.
Prenci: Sch’anflass jeu aunc depli, manegian els! - Neve, quella historia ei ida schi  dabot, ch’els han buca pudiu en cun stgisas e rampins. Cuort detg, els ein  relaschai ord miu survetsch, els san ir nua ch’els anflan per bien. Lur  possessiuns ein cunfiscadas. Ellas audan alla tiara, dalla quala els han  engulau ellas, als paupers ed orfens. Il prenci sa bein dar ad els la libertad,  mo buca lur beins. Mei! - (spert sissu) Prendei era grad quei Flecht cun els,  - el ha da far nuot pli tier mei.
Flecht: (semett’en schanuglias) Sia excellenza!...
Prenci: Sedai negina bregia; jeu sai buca duvrar tei pli. Quei signur cheu  (Renkenberg) vegn franc buc a schar star mal in aschi bien amitg.  (Renkenberg, Flecht ed officier partan.)
Erich: Sia excellenza ein fetg raschuneivels; aschia fuss ei buc iu tiel regiment.
Prenci: In tal castigia sesez pli che quei ch’ils carstgauns san castigiar el. - Aunc  ina caussa! La plazza da minister dallas finanzas dueigi dacheudenvi miu  preziau Fabien survegnir (dat ad el silla schuiala.) Quei ei in galant um,  l’auter era mo in valanuot. Quel duei vegnir respectaus sco miu pli preziau  amitg dall’entira cuort e dall’entira tiara. (dat il maun al secretari, era ils  auters fan il medem.)
Erich:  (fruscha giu las larmas cul maun). O che jeu sai buc ir pli sil camp da  battaglia per ina tal prenci!

F I N